Chưa đăng ký kết hôn định cư Canada có đưa người kia đi cùng được không là câu hỏi chúng tôi nghe rất thường xuyên từ các cặp đôi đã sống với nhau nhiều năm. Câu trả lời không nằm ở chuyện “có tờ giấy hay không”, mà nằm ở cách IRCC định nghĩa vợ, chồng và người sống chung như vợ chồng. Hiểu đúng định nghĩa này trước khi nộp hồ sơ sẽ giúp cả hai người cùng đi một con đường an toàn.

Tôi là Nguyễn Thị Hòa Vân – đồng sáng lập CAPR, thương hiệu tư vấn định cư có vốn đầu tư quốc tế, người tổ chức đồng thời là host của các buổi webinar do RCIC chia sẻ hàng tuần trong nhóm Zalo hỏi đáp định cư Canada cùng RCIC.

Khi đi hỏi tư vấn, bạn có thể sẽ nghe những câu nào?

Các cặp đôi chưa đăng ký kết hôn thường nhận được vài câu trả lời rất nhanh khi đi hỏi:

• “Không sao, cứ khai là vợ chồng, ở Việt Nam ai cũng sống chung trước rồi mới cưới.”
• “Chưa cưới thì cứ nộp một mình trước, sang bên kia rồi tính sau.”
• “Có con chung là được tính như vợ chồng rồi.”

Mỗi câu đều có phần đúng với đời sống, nhưng chưa chắc khớp với luật di trú Canada. Hồ sơ được xét theo định nghĩa của IRCC, không theo cách gia đình gọi hai bạn.

IRCC hiểu “vợ, chồng” và “common-law” thế nào?

Trong hồ sơ thường trú (PR), IRCC dùng khái niệm “family member” (thành viên gia đình). Theo trang thuật ngữ về thường trú của IRCC, thành viên gia đình của người nộp chính gồm vợ hoặc chồng (spouse) hoặc người sống chung như vợ chồng (common-law partner), và con phụ thuộc của người nộp chính hoặc của vợ/chồng/common-law.

Hai khái niệm đầu tiên khác nhau như sau:

• Vợ/chồng (spouse): hai người đã kết hôn hợp pháp. Giấy tờ chính là giấy chứng nhận kết hôn.
• Common-law partner: theo Quy định Di trú và Bảo vệ Người tị nạn (IRPR, mục 1(1)), là người đang sống chung với bạn trong quan hệ như vợ chồng và đã sống chung như vậy tối thiểu một năm. Trang hỏi đáp của IRCC nói rõ hơn: hai người sống chung liên tục 12 tháng, không có khoảng thời gian dài xa nhau; nếu có xa nhau thì chỉ ngắn và tạm thời, vì việc gia đình hoặc đi công tác. Người kia phải từ 18 tuổi trở lên.

Điểm cần nhớ: common-law không phải “đã quen lâu” hay “đã đính hôn”. Điều kiện cốt lõi là sống chung một nhà, liên tục, đủ 12 tháng, và chứng minh được bằng giấy tờ.

Con phụ thuộc, theo trang hướng dẫn của IRCC cho hồ sơ thường trú, là con dưới 22 tuổi và chưa có vợ, chồng hay common-law (con từ 22 tuổi trở lên chỉ được tính trong trường hợp đặc biệt về sức khỏe và phụ thuộc tài chính từ trước 22 tuổi).

Cặp đôi chưa đăng ký kết hôn rơi vào trường hợp nào?

Từ định nghĩa trên, phần lớn các cặp đôi chưa đăng ký kết hôn sẽ thuộc một trong ba tình huống.

Đã sống chung liên tục đủ 12 tháng

Đây là trường hợp có thể khai là common-law partner. Người kia được đưa vào hồ sơ như thành viên gia đình, giống vợ/chồng hợp pháp. Việc còn lại là chứng minh: hai người thật sự sống cùng một địa chỉ, liên tục, và gắn bó như vợ chồng. RCIC sẽ xem giấy tờ của bạn có thể hiện được khoảng thời gian 12 tháng đó hay không, tính từ ngày nào.

Sống chung chưa đủ 12 tháng, hoặc không sống chung

Nếu hai người mới về ở chung vài tháng, hoặc mỗi người ở một nơi, thì theo định nghĩa của IRCC, đây chưa phải common-law. Người kia không được khai là thành viên gia đình chỉ vì hai bạn đã quen lâu.

Trong trường hợp này, hướng xử lý phụ thuộc vào kế hoạch thật của hai người. Nếu hai bạn đã định kết hôn, việc đăng ký kết hôn trước khi nộp hồ sơ là một lựa chọn nên trao đổi với RCIC, vì thời điểm đăng ký ảnh hưởng đến việc người kia được đưa vào hồ sơ ngay hay phải đi theo con đường khác sau này. Hôn nhân phải là thật, không phải để đi định cư. RCIC sẽ đánh giá trên hồ sơ cụ thể, không có một công thức chung cho mọi cặp đôi.

Đã có con chung nhưng chưa sống chung đủ 12 tháng

Con chung là bằng chứng mạnh cho thấy mối quan hệ nghiêm túc. Tuy vậy, có con chung không thay thế điều kiện sống chung liên tục 12 tháng của common-law. Con của bạn vẫn có thể là con phụ thuộc nếu đáp ứng định nghĩa con phụ thuộc. Còn người kia được tính hay không, vẫn quay về câu hỏi: đã kết hôn hợp pháp chưa, hoặc đã sống chung đủ 12 tháng liên tục chưa.

Chứng minh sống chung 12 tháng bằng giấy tờ gì?

Với hồ sơ thường trú có common-law partner, IRCC yêu cầu tờ khai “Statutory Declaration of Common-law Union” (mẫu IMM 5409), do cả hai người ký. Tờ khai này chỉ là phần khai báo. Đi kèm, bạn cần giấy tờ thể hiện hai người sống chung, ví dụ:

• Hợp đồng thuê nhà hoặc giấy tờ nhà có tên cả hai, cùng một địa chỉ.
• Hóa đơn điện, nước, internet gửi về cùng địa chỉ, có tên một hoặc cả hai người.
• Giấy tờ cư trú, giấy tờ của con chung (nếu có) ghi cùng địa chỉ.
• Tài khoản ngân hàng chung, các khoản chi tiêu chung, bảo hiểm ghi tên người kia là người thụ hưởng.
• Ảnh, tin nhắn, giấy tờ đi lại chung trong khoảng thời gian sống chung.

Giấy tờ nên trải đều trong 12 tháng, và địa chỉ trên giấy tờ cần khớp với lịch sử cư trú bạn khai trong các mẫu đơn khác.

Nếu bạn đang tìm hiểu về việc vợ/chồng đi cùng theo diện có work permit, bạn có thể đọc thêm bài work permit SINP cho vợ con đi cùng.

Tình trạng hôn nhân thay đổi khi hồ sơ đang xử lý thì sao?

Đời sống không đứng yên trong lúc hồ sơ đang chờ. Hai bạn có thể đăng ký kết hôn, có thêm con, hoặc chia tay. Nguyên tắc chung là thông tin khai với IRCC phải đúng với thực tế, và khi tình trạng gia đình thay đổi trong lúc hồ sơ đang xử lý, bạn cần báo cho IRCC. RCIC đại diện hồ sơ sẽ hướng dẫn cách cập nhật phù hợp với chương trình bạn đang nộp.

Có hai rủi ro bạn nên biết một lần, để không làm sai:

• Khai sai tình trạng hôn nhân, ví dụ khai là common-law khi chưa sống chung đủ 12 tháng, có thể bị xem là khai sai sự thật theo Đạo luật Di trú (IRPA, mục 40). Hậu quả có thể là không được nhập cảnh Canada trong 5 năm.
• Thành viên gia đình không đi cùng vẫn cần được khai và kiểm tra theo yêu cầu. Theo IRPR mục 117(9)(d), nếu người đó không được kiểm tra khi bạn nộp PR, sau này bạn có thể không bảo lãnh được họ theo diện gia đình.

Cả hai rủi ro đều tránh được bằng một việc đơn giản: khai đúng mối quan hệ thật ngay từ đầu, với giấy tờ thật.

Câu hỏi bạn nên hỏi lại người tư vấn

Trước khi quyết định cách khai mối quan hệ trong hồ sơ, hãy hỏi lại người tư vấn những câu sau:

1. Theo định nghĩa của IRCC, chúng tôi đang là vợ chồng hợp pháp, common-law, hay chưa thuộc nhóm nào?
2. Khoảng 12 tháng sống chung của chúng tôi được tính từ ngày nào, dựa trên giấy tờ nào?
3. Giấy tờ chúng tôi đang có đã đủ chứng minh chưa, còn thiếu gì?
4. Nếu chúng tôi đăng ký kết hôn bây giờ, điều đó ảnh hưởng thế nào đến hồ sơ?
5. Người kia và con có cần khám sức khỏe, lý lịch tư pháp không, kể cả khi chưa đi cùng ngay?
6. Ai là RCIC sẽ đánh giá và đại diện hồ sơ này? Tôi có thể tra giấy phép ở đâu?

Câu hỏi cuối cùng quan trọng không kém năm câu đầu. Bạn có thể đọc thêm về cách phân biệt người có giấy phép trong bài RCIC in-house là gì.

Cách CAPR làm

Tại CAPR (Công ty TNHH CAPR), mối quan hệ gia đình được hỏi ngay ở bước sàng lọc ban đầu, cùng với kinh nghiệm làm việc và tiếng Anh. Đội ngũ chúng tôi ghi lại đúng tình trạng thật của hai bạn: đã đăng ký kết hôn chưa, sống chung từ khi nào, có giấy tờ gì. Sau đó, RCIC trong công ty đánh giá chuyên môn xem người kia được tính là thành viên gia đình theo định nghĩa nào, và RCIC là người đại diện hồ sơ với IRCC. Chúng tôi không “xếp” mối quan hệ cho đẹp hồ sơ, vì cũng giống kinh nghiệm thật, mối quan hệ thật là thứ an toàn để mang theo suốt chặng đường từ PR đến quốc tịch. Bạn có thể xem thêm CAPR sàng lọc hồ sơ thế nào.

Nếu hai bạn còn băn khoăn về tiếng Anh của người phụ thuộc hoặc của người nộp chính, bài định cư Canada IELTS 5.0 sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn.

FAQ – Câu hỏi thường gặp

Chưa đăng ký kết hôn có định cư Canada cùng nhau được không?

Có thể, nếu hai bạn đã sống chung liên tục đủ 12 tháng và chứng minh được, khi đó người kia được khai là common-law partner. Nếu chưa sống chung đủ 12 tháng, người kia chưa được tính là thành viên gia đình; hãy trao đổi với RCIC về thời điểm đăng ký kết hôn.

Sống chung 12 tháng có cần liên tục không?

Có. Theo hướng dẫn của IRCC, 12 tháng phải liên tục, không có khoảng dài xa nhau. Xa nhau ngắn, tạm thời vì việc gia đình hoặc công tác thì vẫn được chấp nhận.

Có con chung thì có được tính là vợ chồng không?

Con chung là bằng chứng tốt về mối quan hệ, nhưng không thay thế điều kiện kết hôn hợp pháp hoặc sống chung liên tục 12 tháng. Con có thể là con phụ thuộc nếu dưới 22 tuổi và chưa có vợ, chồng hay common-law.

Giấy tờ nào chứng minh quan hệ common-law?

Tờ khai IMM 5409 do hai người ký, kèm giấy tờ thể hiện cùng địa chỉ trong 12 tháng như hợp đồng thuê nhà, hóa đơn, tài khoản chung, giấy tờ cư trú.

Kết

Mỗi cặp đôi có một câu chuyện riêng, và hồ sơ định cư nên kể đúng câu chuyện đó. Nếu bạn muốn RCIC xem hồ sơ của mình với đúng kinh nghiệm thật và đúng mối quan hệ thật đang có, hãy để lại thông tin ngắn tại danhgianhanh.canadapr.vn.

Bạn cũng có thể tham gia nhóm Zalo hỏi đáp định cư Canada cùng RCIC để đặt câu hỏi trực tiếp trong webinar hằng tuần.

Tôi là Nguyễn Thị Hòa Vân – Kết nối định cư Canada an toàn.