Chỉ cần hỏi người Mỹ đâu là nơi mang đậm chất Canada nhất nước Mỹ, phần lớn sẽ chỉ về vùng New England. Nhưng ngay phía bắc St. Paul, thuộc quận Ramsey, bang Minnesota, có một thành phố mang tên Little Canada.
Thành phố này thể hiện rõ nguồn gốc của mình: tháp nước in dòng chữ “Little Canada”, lá cờ có hình lá phong. Đây chỉ là một trong nhiều dấu vết cho thấy Minnesota gắn bó chặt chẽ với nước láng giềng phía bắc. Ngoài tình yêu khúc côn cầu và tính cách lịch thiệp, bang này còn giáp với Ontario và Manitoba, với những địa danh mang tên người Pháp-Canada rải rác khắp bản đồ.
Nhờ một đạo luật Canada có hiệu lực từ tháng 12/2025, mối liên hệ đó đồng nghĩa hàng chục nghìn cư dân Minnesota có thể đã là công dân song tịch Canada-Mỹ.
Lịch sử di cư lâu đời
Khu định cư của người Pháp-Canada hình thành nên Little Canada gắn liền với Benjamin Gervais, một người đàn ông Pháp-Canada làm nghề voyageur (người vận chuyển hàng bằng xuồng) và nông dân. Năm 1844, Gervais di chuyển lên phía bắc St. Paul và lập nên một cộng đồng nông nghiệp nói tiếng Pháp mà ông gọi là Little Canada. Ông xây một nhà máy xay bột tại đây, và hồ ở phía đông thành phố vẫn còn mang tên ông. Khu định cư này trở thành thị trấn năm 1858, làng năm 1953 và thành phố năm 1974. Theo điều tra dân số năm 2020, nơi đây có gần 10.800 người sinh sống.
Đến năm 1895, ước tính có khoảng 70.000 người nhập cư Pháp-Canada sống tại Minnesota và các bang lân cận. Cộng đồng này đủ lớn để duy trì một tờ báo tiếng Pháp riêng: tháng 8/1896, tờ Echo de l’Ouest có 5.000 người đăng ký, theo Hội Lịch sử Minnesota. Quỹ Di sản Pháp-Mỹ Minnesota ghi nhận những người định cư này đã góp phần xây dựng phần lớn bang, từ trang trại, thị trấn đến các thiết chế công dân.
Di sản đó còn hiện diện trong các biểu tượng chính thức của Minnesota. Khẩu hiệu của bang, L’Étoile du Nord, tiếng Pháp nghĩa là “Ngôi sao phương Bắc”. Nó phản ánh vị trí của Minnesota là bang cực bắc trong lục địa Mỹ, đồng thời tôn vinh những nhà thám hiểm và người định cư Pháp-Canada đã đến đây trước khi Minnesota trở thành bang.
Những con số thực sự nói lên điều gì
Khảo sát Cộng đồng Mỹ 2024 của Cục Thống kê Dân số Mỹ (ước tính 5 năm) cho thấy hơn 6.000 người Minnesota khai có tổ tiên Canada và hơn 41.000 người khai có tổ tiên Pháp-Canada. Cục Thống kê coi hai nhóm này riêng biệt, nhưng quy định về quốc tịch Canada thì không: tổ tiên Pháp-Canada được tính như bất kỳ tổ tiên Canada nào khác. Cộng lại, con số này tương đương khoảng 47.000 trường hợp khai tổ tiên tại Minnesota có thể đủ điều kiện xin giấy chứng nhận quốc tịch Canada.
Con số thực tế có thể còn cao hơn. Tổ tiên là thông tin tự khai, và nhiều gia đình đã mất dấu nơi sinh của ông bà cố. Chỉ cần một tổ tiên sinh ra tại Canada cũng có thể đủ để truyền quyền công dân xuống cả dòng họ, nên những người chưa từng ghi tổ tiên Canada trên tờ khai điều tra vẫn có thể đủ điều kiện.
Dự luật C-3, sửa đổi Luật Quốc tịch Canada, có hiệu lực từ ngày 15/12/2025. Dự luật này bãi bỏ giới hạn thế hệ thứ nhất, vốn ngăn công dân Canada sinh ra ở nước ngoài truyền quốc tịch cho con cái cũng sinh ở nước ngoài. Nhờ đó, người Minnesota có dòng dõi liên tục từ một tổ tiên Canada duy nhất có thể đã là công dân Canada, ngay cả khi không ai trong gia đình sống ở Canada qua nhiều thế hệ.
Những người Minnesota gốc Canada này chỉ cần nộp đơn xin chứng nhận quốc tịch Canada để chính thức xác nhận tình trạng của mình. Đơn được duyệt sẽ nhận giấy chứng nhận quốc tịch Canada, xác nhận tư cách công dân và cho phép xin hộ chiếu Canada.
Công dân song tịch Mỹ-Canada có thể nhập cảnh, sinh sống và làm việc tại Canada. Người dưới 30 tuổi, hoặc 35 tuổi trong một số trường hợp, cũng có thể sử dụng thỏa thuận di chuyển thanh niên của Canada để sống và làm việc tại hơn 35 quốc gia, phần lớn ở châu Âu. Giấy chứng nhận quốc tịch không tự tạo ra nghĩa vụ thuế Canada. Thuế thu nhập Canada thường phụ thuộc vào nơi cư trú và nguồn thu nhập.
Nói cách khác, người Mỹ muốn xác nhận quốc tịch Canada gần như không gặp trở ngại nào.
Việc có tổ tiên Canada không tự động đảm bảo được cấp giấy chứng nhận. Mỗi mắt xích giữa bạn và tổ tiên đó cần được chứng minh bằng tài liệu từ cơ quan gốc. Nếu cây gia phả của bạn có người từ Quebec hay Manitoba, hoặc một người từng làm nông gần Little Canada, có thể đáng để tìm hiểu kỹ hơn.
*Phương pháp: Số liệu tổ tiên lấy từ bảng B04006 trong ước tính 5 năm của Khảo sát Cộng đồng Mỹ 2024. Cục Thống kê ghi nhận “Canadian” và “French Canadian” là hai mục riêng biệt. Cả hai đều thuộc diện quốc tịch theo dòng dõi của Canada, nên bài viết này gộp chung. Người trả lời có thể khai tối đa hai tổ tiên, do đó con số gộp là số trường hợp khai tổ tiên, không phải số cư dân duy nhất. Thông tin tổ tiên là tự khai và không xác lập quốc tịch hay chuỗi dòng dõi có tài liệu chứng minh.
