Trong tuần qua, quan hệ giữa Canada và Liên minh châu Âu (EU) đã có bước tiến chưa từng có. Ngày 12/9, Wall Street Journal đưa tin Thủ tướng Canada Mark Carney đang theo đuổi tư cách “thành viên liên kết” cho Canada trong EU, dẫn lời các quan chức giấu tên. Dù các nguồn tin chính phủ sau đó phủ nhận, đến ngày 16/9, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen lại đề xuất điều tương tự: Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU. Hôm sau, 17/9, ông Carney dường như đáp lại trước Nghị viện châu Âu tại Strasbourg rằng: “Canada hoan nghênh tham vọng này.”

Những lĩnh vực hợp tác tiềm năng

Mặc dù chưa có gì được chốt và ông Carney thận trọng mô tả các cuộc đàm phán đang ở giai đoạn đầu, một số điểm đáng chú ý đã xuất hiện. Các lĩnh vực được thảo luận bao gồm năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo và thương mại kỹ thuật số. Ông Carney cũng đề cập khả năng mở rộng di chuyển cho người dân Canada và châu Âu. “Chúng ta nên thắt chặt quan hệ giữa người dân, cho phép thanh niên của chúng ta làm việc, học tập và sinh sống ở bất cứ đâu họ muốn ở hai bờ Đại Tây Dương,” ông nói. Ông cũng đề cập việc Canada tham gia Erasmus+ – chương trình của EU tài trợ cho trao đổi sinh viên, thực tập sinh và thanh niên cũng như các quan hệ đối tác giáo dục giữa các quốc gia.

Đáng chú ý, cơ hội cho thanh niên mà ông Carney đề xuất không phải là ý tưởng mới ở Canada. Canada đã có các thỏa thuận di chuyển thanh niên song phương với hơn 35 quốc gia, trong đó có hơn một chục thành viên EU. Chương trình International Experience Canada (IEC) của chính phủ Canada cho phép người trẻ từ các nước đối tác nhận giấy phép lao động mở để sống và làm việc tạm thời tại Canada, thông qua các hạng mục như Working Holiday, Young Professionals và International Co-op. Nhờ đó, công dân Canada dưới 30 tuổi (hoặc 35 tuổi trong một số trường hợp) có thể sống và làm việc tại các nước như Pháp, Đức và Bỉ trong một thời gian. Hiện chưa rõ liên minh EU mạnh hơn sẽ mở rộng các chương trình hiện có của Canada như thế nào. Trong khi đó, hộ chiếu Canada đã cho phép lưu trú ngắn hạn miễn thị thực trong Khu vực Schengen và hiện xếp hạng cao hơn hộ chiếu Mỹ về tự do đi lại toàn cầu.

Người Mỹ gốc Canada cũng hưởng lợi

Nhờ luật mới có hiệu lực từ ngày 15/12/2025, hàng triệu người Mỹ cũng đủ điều kiện nhận hộ chiếu Canada và có thể hưởng lợi từ những gì Canada đàm phán trong tương lai. Dự luật C-3 loại bỏ giới hạn thế hệ đầu tiên đối với quốc tịch theo huyết thống cho những người sinh trước ngày đó. Điều này có nghĩa là người Mỹ có thể truy nguyên dòng dõi đến tổ tiên Canada – ông bà, cụ hoặc xa hơn – cũng là công dân Canada. Chỉ cần một tổ tiên Canada là đủ để cả một dòng dõi trở thành công dân Canada.

Là công dân Canada, họ được hưởng mọi quyền lợi: hộ chiếu Canada, tiếp cận dịch vụ y tế công và dịch vụ xã hội nếu định cư tại Canada, và thậm chí cả các thỏa thuận di chuyển thanh niên của IEC. Nếu một liên minh chiến lược Canada-EU hình thành và các thỏa thuận đó mở rộng, người Mỹ gốc Canada có thể có chỗ đứng ở châu Âu mà đồng hương của họ không có. Để được hưởng các quyền lợi này, ứng viên cần nộp đơn xin xác nhận quốc tịch Canada lên Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC). Nếu thành công, IRCC sẽ cấp giấy chứng nhận quốc tịch Canada xác nhận tình trạng của họ.

Quy trình xin giấy chứng nhận quốc tịch Canada bắt đầu bằng việc xác định “tổ tiên neo” – người họ hàng Canada mà yêu cầu quốc tịch dựa vào. Sau đó, ứng viên cần thu thập tài liệu chứng minh tình trạng công dân Canada của tổ tiên và dòng dõi liên tục qua từng thế hệ. Bước tiếp theo là nộp đơn hoàn chỉnh kèm giấy tờ tùy thân, ảnh và biên lai đã đóng phí.

Kể từ khi Dự luật C-3 được thông qua, nhu cầu xin giấy chứng nhận quốc tịch Canada đã tăng vọt, chủ yếu từ người Mỹ. Theo một báo cáo, chỉ riêng tháng 1/2026, số đơn từ công dân Mỹ đã nhiều hơn tổng số từ chín quốc gia nguồn tiếp theo cộng lại. Hàng chờ ngày càng dài: số người chờ quyết định quốc tịch tăng từ 70.400 vào tháng 5 lên 136.000 vào tháng 9/2026, gần gấp đôi chỉ trong bốn tháng.

Hiện tại, cuộc thảo luận Canada-EU vẫn còn trừu tượng. Ông Carney thận trọng không hứa hẹn quá nhiều, và đề xuất “thành viên liên kết” của bà von der Leyen sẽ cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm đàm phán trước khi thành hình cụ thể. Ông Carney đã ám chỉ sẽ có tranh luận và bỏ phiếu tại quốc hội Canada về các đề xuất. Hội nghị thượng đỉnh Canada-EU vào cuối tháng 10 có thể là nơi làm rõ chi tiết. Nhưng với hàng triệu người Mỹ đã đủ điều kiện nhận quốc tịch Canada theo Dự luật C-3, đề xuất này khó có thể bỏ qua. Điều khởi đầu như một thay đổi luật để khắc phục lỗ hổng quốc tịch đã đưa ngày càng nhiều người Mỹ vào vị thế hưởng lợi từ bất cứ điều gì Canada đàm phán tiếp theo – dù là mở rộng thương mại, trao đổi sinh viên sâu hơn hay tăng cường di chuyển ở châu Âu. Hiện tại, cách chắc chắn nhất để nắm bắt lợi thế đó là một bước trong tầm kiểm soát của họ: nộp đơn xin xác nhận quốc tịch mà họ đã được hưởng.