Có nên đi định cư nước ngoài hay không?

Xin chào các anh chị và các bạn.

Trong tập tuần trước, tôi có chia sẻ với các anh chị về quyết định quay trở về Việt Nam để sinh sống sau một khoảng thời gian dài định cư ở nước ngoài. Sau tập đó, tôi nhận được khá nhiều email và tin nhắn gửi về. Song song với những lời chúc thì tôi cũng nhận được khá nhiều câu hỏi, trong đó có nhiều câu hỏi xoay quanh chủ đề: có nên đi định cư ở nước ngoài hay không.

Như một số anh chị ở đây đã biết, tôi sinh ra và lớn lên ở Việt Nam. Sau khi tốt nghiệp thì tôi bắt đầu bước chân ra nước ngoài. Tới nay đã hơn 20 năm, chính xác là 25 năm. Trong 25 năm đó, gần như quãng đời trưởng thành của tôi được chia làm hai phần: một nửa đầu là ở Việt Nam và một nửa sau là ở Úc. Nước Úc đã trở thành quê hương thứ hai của tôi sau Việt Nam.

Cũng chính nhờ vậy mà tôi có dịp có được cả hai bức tranh về hai cuộc sống khá là rõ, những cái được và những cái mất của cuộc sống khi đi định cư.

Trong bài viết này, tôi sẽ chia sẻ với các anh chị một vài góc nhìn. Hy vọng rằng những góc nhìn này sẽ giúp ích phần nào cho các anh chị khi đứng trước một câu hỏi quan trọng, đó là liệu chúng ta có nên đi ra nước ngoài để định cư hay không.

Thật ra mà nói, câu hỏi này rất khó trả lời, vì nó phụ thuộc rất nhiều vào hoàn cảnh của mỗi người. Mỗi người sẽ có một lý do riêng về việc đi hay không đi. Do đó, trong khuôn khổ của một bài chia sẻ, tôi sẽ tạm thời chia ra thành một vài nhóm tuổi, và từ đó phân tích những mặt được, mặt mất để cùng nhau tìm kiếm một câu trả lời khái quát trước khi quyết định.

Nhóm tuổi từ 18 tới 30: Nếu có điều kiện thì nên đi

Đây là nhóm mà theo góc nhìn cá nhân của tôi, nếu có điều kiện để đi nước ngoài thì chúng ta nên đi. Tuy nhiên, điều quan trọng là chúng ta phải chuẩn bị tâm lý rằng cuộc sống ở nước ngoài không phải là một cuộc sống màu hồng.

Có nhiều người nghĩ cuộc sống ở nước ngoài sung sướng, nhưng thật ra ở Việt Nam mình mới chính là sướng. Lý do cũng đơn giản, bởi vì Việt Nam mình nhân công rẻ, cho nên hầu như cái gì chúng ta cũng có thể thuê được. Hư điện, hư nước trong nhà thì phản xạ đầu tiên là gọi thợ tới sửa. Còn ở nước ngoài thì phản xạ đầu tiên là chúng ta đi ra cửa hàng để mua dụng cụ về mà tự sửa. Trong hầu hết trường hợp là như vậy, trừ khi cái nào quá phức tạp, không thể làm được thì chúng ta mới gọi thợ tới.

Nhưng cũng chính nhờ điều này mà nó làm cho chúng ta tự lập hơn rất là nhiều. Chúng ta tự lập từ những việc hàng ngày, sửa cái này cái kia trong nhà, cho đến tự lập trong suy nghĩ và cách hành xử với xung quanh. Trong xã hội phương Tây, người ta sống rất độc lập. Hiếm khi nào có ai đó xen vào cuộc sống của chúng ta. Bất kể là các bạn có làm gì đi nữa thì cũng sẽ không có ai để ý hay đánh giá gì, miễn sao chúng ta đừng làm ảnh hưởng tới cuộc sống của họ là được.

Bên cạnh đó là về góc nhìn, về cách tư duy. Khi ra nước ngoài, đặc biệt là những nước đa chủng tộc như Mỹ hay Úc, các bạn sẽ có dịp tiếp xúc với nhiều sắc dân khác nhau. Nhờ đó, chúng ta có dịp học được những điều hay, những cách suy nghĩ của những nền văn hóa khác nhau trên thế giới. Do đó, khi ra nước ngoài, nó sẽ giúp cho các bạn trẻ trưởng thành nhanh hơn rất nhiều.

Song song đó, chúng ta cũng xây dựng được những mối quan hệ và bạn bè từ khắp nơi trên thế giới. Những mối quan hệ này, không ít thì nhiều, cũng sẽ bổ trợ cho cuộc sống của chúng ta sau này.

Và còn một yếu tố quan trọng khác nữa, đó là ở độ tuổi này là độ tuổi trải nghiệm. Bên cạnh việc được trải nghiệm cuộc sống ở một đất nước mới, thì chúng ta còn được trải nghiệm nhiều hoạt động của nhiều nền văn hóa khác nhau từ những cộng đồng nhập cư khác.

Ví dụ như trường hợp của tôi, ngoài việc được trải nghiệm cuộc sống và văn hóa ở Úc, thì tôi cũng đã có những trải nghiệm mà không thể nào quên được. Ví dụ như có những lần tôi được trải nghiệm những buổi tiệc truyền thống của người Ireland, hoặc được tham gia những cái Tết Diwali của người Ấn Độ, rồi có lần tôi được mời tham gia một bữa ăn tối Iftar của người Trung Đông trong tháng Ramadan của họ.

Những trải nghiệm như vậy là những vốn sống mà nếu ở Việt Nam thì rất khó để chúng ta thu thập được.

Tôi thường chia sẻ với những người em xung quanh mình rằng khi chúng ta còn trẻ thì hãy cố gắng trải nghiệm nhiều nhất có thể. Khi đi ra nước ngoài ở giai đoạn này, đó là một dịp để các bạn được tôi luyện, để trở nên cứng cáp hơn, độc lập hơn và vững chãi hơn sau này. Ngoài ra, như những ví dụ lúc nãy tôi vừa nói, các bạn sẽ còn được trải nghiệm thêm rất nhiều điều thú vị khác nhau, và tất cả những điều này sẽ là những nền tảng rất tốt giúp ích cho cuộc sống của các bạn sau này.

Do đó, trong độ tuổi từ 18 tới 30, đây là độ tuổi mà chúng ta có thể cho phép mình phạm sai lầm, và cơ bản là chúng ta cũng chưa có gì để mất. Cho nên theo tôi, nếu có điều kiện để đi nước ngoài ở trong độ tuổi này thì nên đi. Đi để tích lũy thêm cho mình vốn sống, đi để mở ra cho mình những cơ hội mới, để rồi sau đó chúng ta vẫn có quyền quyết định là ở lại tiếp hay quay về Việt Nam.

Kể cả trong trường hợp xấu nhất đi nữa, cùng lắm là sau vài năm bầm dập gì đó, chúng ta vẫn có thể vác ba lô trở về Việt Nam. Khi đó, chúng ta cũng tích lũy được vô số trải nghiệm và kiến thức mới. Rõ ràng lúc đó chúng ta cũng không phải quay trở về với hai bàn tay trắng.

Nhóm tuổi từ 30 đến 40: Bắt đầu có cái để mất

Khác với độ tuổi từ 18 tới 30, khi mà chúng ta chưa có gì nhiều trong tay, thì ở độ tuổi này là độ tuổi mà chúng ta đã ít nhiều xây dựng được một số nền tảng nhất định ở Việt Nam rồi, về công việc cũng như về cuộc sống. Nói một cách nôm na là chúng ta đã bắt đầu có cái gì đó để mất rồi.

Do đó, lựa chọn lúc này cũng sẽ khó khăn hơn độ tuổi trước đó. Khi đi ở độ tuổi này là chúng ta bỏ lại gia đình, bỏ lại người thân, bạn bè và tất cả những mối quan hệ. Sang tới bên kia là gần như chúng ta phải xây dựng lại mọi thứ từ đầu.

Ở đoạn này, tôi sẽ chia sẻ với các anh chị một đặc điểm rất quan trọng của cuộc sống ở nước ngoài, đó là nó được thiết kế để tối ưu cho cuộc sống gia đình ở các tầng lớp trung lưu.

Để dễ hình dung, các anh chị tưởng tượng một cuộc sống mà các anh chị đã có gia đình rồi, con cái đã đến tuổi đi học. Sáng sớm thì tụi nó đi học, cả hai vợ chồng đến sở làm, chiều về thì ăn uống, giải trí gì đó, cuối tuần có thể mời bạn bè đến nấu nướng, thỉnh thoảng thì đi du lịch, cắm trại hay dã ngoại. Nói chung, đó là một cuộc sống được tối ưu cho sự ổn định của gia đình.

Do đó, nếu anh chị nào hướng đến một cuộc sống thanh bình, tập trung vào tận hưởng gia đình nhỏ của mình, thì cuộc sống bên nước ngoài gần như là lựa chọn hoàn hảo.

Tuy nhiên, cũng chính vì yếu tố này, cho nên với những anh chị nào thích thử thách, ví dụ như thích kinh doanh riêng, hoặc nếu có đi làm thì phải làm ở những vị trí cấp cao trong những tập đoàn lớn, thì ở nước ngoài sẽ gian nan và vất vả hơn rất nhiều. Tôi không nói là chúng ta không làm được, bởi vì thực chất cũng có nhiều người làm được rồi, có nhiều chủ doanh nghiệp người Việt rất thành công ở nước ngoài.

Tuy nhiên, khi chúng ta kinh doanh ở nước ngoài là chúng ta đang cạnh tranh sòng phẳng với người bản xứ, nhưng chúng ta lại không được sử dụng những thế mạnh của mình. Mà đa số trường hợp là chúng ta phải sử dụng những sở đoản của mình để cạnh tranh với sở trường của họ. Từ những thứ cơ bản nhất như ngôn ngữ, chúng ta cũng không bằng họ rồi. Cái am hiểu về văn hóa, về truyền thống, chúng ta cũng không thể nào tường tận như họ được. Do đó, để cạnh tranh được với họ thì chúng ta phải cố gắng nỗ lực rất là nhiều.

Chưa kể môi trường kinh doanh ở nước ngoài, chi phí nó rất là tốn kém. Tiền lương nhân công thôi cũng đã cao hơn rất là nhiều rồi. Do đó, theo quan sát cá nhân của tôi, để khởi nghiệp thành công ở nước ngoài sẽ rất là khó. Nó khó với cả người bản xứ chứ chưa nói gì tới người nhập cư. Bởi vì cơ bản, xã hội phương Tây cần chúng ta sống ổn định như một cái bánh răng hơn là một cái đầu tàu.

Còn Việt Nam mình, dù sao cũng là một nước đang phát triển. Khi tôi quay về Việt Nam, có dịp được quan sát và được tiếp xúc với nhiều lĩnh vực khác nhau, tôi thấy rõ ràng là Việt Nam mình đang có quá nhiều cơ hội kinh doanh và đầu tư. Chúng ta đang có một thị trường 100 triệu dân, dân số gấp 4 lần ở Úc, với sức mua rất là lớn. Chỉ cần nhìn vào hai yếu tố đó thôi, chưa kể còn có rất là nhiều những mảng mà chúng ta chưa có.

Cho nên theo góc nhìn của tôi, đây là một nơi rất tiềm năng để đầu tư.

Do đó, trong giai đoạn từ 30 đến 40 này, chúng ta cần phải xác định kỹ xem là mình muốn gì. Nếu chúng ta thích tung hoành, thích làm việc để tạo dựng sự nghiệp riêng, thì Việt Nam bây giờ là một lựa chọn rất tốt. Còn nếu chúng ta muốn tìm kiếm một cuộc sống gia đình bình yên, niềm vui của chúng ta là hạnh phúc gia đình, thì cuộc sống ở nước ngoài cũng là một lựa chọn rất đáng cân nhắc.

Nhóm tuổi từ 40 tới 50: Đi vì con hay quay về vì chính mình

Đến giai đoạn này, chúng ta bắt đầu có hai kịch bản.

Kịch bản thứ nhất là chúng ta chưa đi, và tới lúc này chúng ta mới cân nhắc xem là có nên đi hay không. Khi đó, đây sẽ là một lựa chọn rất khó khăn. Bởi vì khi đã sang độ tuổi này thì cũng đã hơi trễ để chúng ta cho phép mình mạo hiểm rồi.

Theo quan sát của tôi, ở độ tuổi này, đa số mọi người chọn đi định cư đều là vì con cái chứ không phải vì bản thân mình nữa. Con cái lúc này đã bắt đầu bước sang độ tuổi cấp hai, cấp ba, bắt đầu trưởng thành rồi, và mọi người đi để con cái có một môi trường phát triển tốt hơn.

Con đường mà mọi người chọn đi định cư ở độ tuổi này cũng chủ yếu là đi bằng tiền, nghĩa là đi theo dạng đầu tư, chứ không còn là đi theo dạng kỹ năng hay đi du học nữa. Nghĩa là khi sang đến nơi thì chúng ta cũng sẽ không còn cơ hội để hòa nhập vào cuộc sống, công việc hay học hành nữa.

Với trường hợp này thì chúng ta nên cân nhắc thật kỹ xem là có nên đi hay không. Bởi vì nếu đã có đủ điều kiện để đi theo dạng đầu tư, thì tôi nghĩ là có khi chúng ta cũng đủ tiền để cho con cái tự nó đi du học, còn chúng ta thì vẫn tiếp tục ở Việt Nam để điều hành những gì mà mình đã xây dựng. Có khi đó cũng sẽ là một lựa chọn tốt.

Thay vì ở đó rồi suốt ngày chúng ta đi ra đi vô không biết làm gì. Tất nhiên, với lựa chọn này thì chúng ta phải bị xa con cái. Nhưng mà con cái dù có qua bên đó rồi thì vài năm nữa nó lớn lên, nó cũng sẽ ra riêng theo nếp sống của phương Tây. Từ lúc đó thì nó sẽ ra cái cảnh là hai vợ chồng lớn tuổi ngồi nhìn tuyết rơi ở ngoài cửa sổ. Cái cảnh đó chỉ lãng mạn ở trên phim thôi, chứ ở ngoài thì nó buồn lắm.

Đó là trường hợp thứ nhất: chưa đi và cân nhắc xem có nên đi hay không ở độ tuổi này.

Chúng ta còn một trường hợp thứ hai nữa, đó là chúng ta đã đi nước ngoài rồi, đã trải nghiệm đủ và đã xây dựng được những nền tảng khá là vững chắc ở nước ngoài rồi. Thì đây cũng là giai đoạn mà chúng ta nên cân nhắc xem có nên sinh sống tiếp ở nước ngoài hay không, hay là chúng ta trở về Việt Nam để sinh sống.

Tất nhiên, lựa chọn này một lần nữa lại phụ thuộc vào hoàn cảnh và mục tiêu của từng người. Nếu mà có gia đình và có cuộc sống êm ấm ở nước này, và chúng ta muốn tiếp tục tận hưởng cuộc sống đó, thì ở lại nước ngoài cũng là một lựa chọn hoàn toàn hợp lý.

Nhưng nó còn một lựa chọn khác nữa là khi mà gia đình và mọi thứ đã ổn định rồi, chúng ta cũng đã có một nền tảng tốt rồi, thì việc quay trở về Việt Nam để tiếp tục làm việc, tiếp tục tung hoành và tận hưởng cuộc sống, nó cũng là một lựa chọn rất tốt mà tôi để ý là ít có người làm. Đa số mọi người khi đã ổn định ở nước ngoài rồi thì thường sẽ ở luôn ở bên đó.

Trường hợp của tôi, tôi lựa chọn quay trở về Việt Nam ở trong độ tuổi này. Cho nên tôi sẽ chia sẻ một số lý do vì sao tôi quyết định quay trở lại Việt Nam, trong khi tôi đã tạo dựng được một cuộc sống tương đối là tốt ở nước ngoài.

Nó cũng xoay quanh những ý mà nãy giờ tôi vừa nói.

Thứ nhất, đó là do tôi sống độc thân, cho nên giá trị lớn nhất của cuộc sống ở nước ngoài về môi trường sống cho gia đình lại không có nhiều ý nghĩa đối với tôi.

Đổi lại, về Việt Nam thì tôi được sống gần gia đình hơn. Tôi được sống trên chính nơi mà mình đã sinh ra và lớn lên. Tôi được ăn món ăn Việt Nam. Lý do này nghe thoạt qua thì có vẻ hơi buồn cười, nhưng nó lại là một trong những lý do lớn đối với tôi. Xưa nay dù đi đâu về đâu thì đồ ăn Việt Nam đối với tôi vẫn là món mà tôi thích nhất. Ở nước ngoài, để ăn được một bữa ăn Việt Nam, có khi tôi phải chạy xe gần cả tiếng đồng hồ mới tới được khu người Việt. Còn về Việt Nam thì khắp nơi đâu đâu cũng là đồ ăn Việt Nam.

Ngoài ra thì có những lý do lớn hơn như là về Việt Nam thì tôi được ở gần gia đình, ở gần mẹ tôi hơn. Mẹ tôi năm nay cũng đã lớn tuổi rồi. Và thêm một lý do rất là quan trọng đối với cá nhân tôi, là tôi về để được thực hiện một số dự định và một số hoài bão mà bấy lâu nay tôi ấp ủ, để thực hiện trên chính quê hương mình.

Đó là một vài chia sẻ lý do vì sao tôi quyết định quay trở về Việt Nam ở trong độ tuổi này.

Sau 50 tuổi: Nhiều người bắt đầu nghĩ đến chuyện quay về

Cá nhân tôi thì do là tôi chưa bước vào độ tuổi này, cho nên tôi cũng không dám nói gì nhiều. Tôi chỉ chia sẻ đôi chút về những quan sát của mình thông qua những buổi nói chuyện với những người anh, những người đang sống ở trong độ tuổi này.

Và hầu hết những trường hợp mà tôi có dịp nói chuyện thì đa số sau 50 tuổi, tôi thấy mọi người bắt đầu ít nghĩ về việc có nên đi nữa hay không, mà lúc này câu chuyện lại thường rơi vào câu hỏi dành cho những người đang ở nước ngoài, đó là có nên về hay không.

Khi tôi nói chuyện với những anh bạn của mình ở nước ngoài sau độ tuổi này, thì đa phần tôi thấy mọi người đều có mong muốn là sẽ quay trở về Việt Nam sống. Về để được sống gần gia đình, gần bạn bè, để được sống lại những kỷ niệm ngày xưa, về để được sống những ngày cuối đời ở quê hương, và xa hơn nữa là để được chết ở trên quê hương mình, nơi mình đã sinh ra.

Kết lại

Thì đó là một vài góc nhìn cũng như những chia sẻ của tôi về câu hỏi là có nên đi định cư nước ngoài hay không.

Thật ra thì khi thu xong tôi mới thấy là còn rất là nhiều những khía cạnh mà tôi chưa có nói hết. Đây là một chủ đề rộng cho một câu hỏi quan trọng mà lại không dễ tìm ra câu trả lời, bởi vì mỗi lựa chọn đều sẽ có cái được và cái mất của nó.

Những gì mà tôi chia sẻ ngày hôm nay chỉ là một vài khía cạnh tiêu biểu. Mà kể cả sau câu hỏi này rồi, thì tiếp sau nó sẽ là một loạt những câu hỏi khác như là đã quyết định đi rồi thì nên đi bằng con đường nào cho phù hợp, rồi sang tới bên đó rồi thì cần phải chuẩn bị những gì, chuyện công việc, chuyện cuộc sống ở nước ngoài ra sao. Có vô số thứ mà trong phạm vi một tập podcast tôi không thể chia sẻ hết được.

Do đó, hẹn anh chị một dịp khác ở trong tương lai, tôi sẽ quay trở lại chủ đề này.

Còn bây giờ thì tôi xin tạm kết thúc bài chia sẻ ngày hôm nay tại đây. Hy vọng là những chia sẻ này ít nhiều đã giúp ích cho việc cân nhắc của các anh chị. Nếu thấy những nội dung này là hữu ích thì nhờ các anh chị chia sẻ thêm cho bạn bè và người thân của mình.

Nguồn podcast gốc trên YouTube: Có nên đi định cư nước ngoài hay không?.

P/S: Bài viết này mình chia sẻ lại từ một podcast mà mình thấy rất giá trị.

Bài viết được chia sẻ bởi Nguyễn Thị Hoà Vân – người đã đồng hành cùng nhiều gia đình Việt trong quá trình tìm hiểu và xây dựng lộ trình định cư Canada.

Với kinh nghiệm làm việc thực tế cùng các chuyên gia di trú được cấp phép (RCIC) và theo sát hồ sơ trong suốt quá trình xử lý, Vân tập trung hỗ trợ khách hàng lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế và mục tiêu định cư lâu dài của cả gia đình.

Nội dung bài viết được xây dựng từ kinh nghiệm thực tế trong quá trình xử lý hồ sơ, kết hợp với việc cập nhật các chương trình định cư hiện hành và trao đổi chuyên môn cùng luật sư di trú, RCIC. Tuy nhiên, mỗi hồ sơ có hoàn cảnh và điều kiện khác nhau, vì vậy thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và nên được đánh giá riêng trước khi áp dụng.

Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin, không phải tư vấn pháp lý hoặc tư vấn di trú cá nhân hóa.