Canada hiện có 4,4 triệu người mang dòng máu Ireland, chiếm tỷ lệ 1/8 dân số. Đây là nhóm sắc tộc lớn thứ ba tại quốc gia này. Tuy nhiên, con số đó chỉ tính những người ở lại Canada, không kể đến hàng nghìn gia đình đã đi qua Canada trước khi đến Mỹ, mang theo giấy khai sinh Canada mà con cháu họ không bao giờ để ý.
Theo luật mới có hiệu lực từ tháng 12/2025, một số người trong số đó có thể đã là công dân Canada suốt đời mà không biết.
Làn sóng di cư Ireland đến Canada
Năm 1847, năm tồi tệ nhất của Nạn đói Khoai tây (Great Famine), khoảng 100.000 người Ireland đã đến British North America (tiền thân của Canada). Họ đổ bộ tại Quebec City, Saint John và Halifax. Nhiều người không qua khỏi trạm kiểm dịch trên đảo Grosse Île, nơi lưu giữ hồ sơ của hơn 33.000 người. Những người sống sót định cư khắp Ontario, Quebec, New Brunswick và Nova Scotia. Đến năm 1871, người Ireland là nhóm sắc tộc lớn nhất ở hầu hết các thị trấn và thành phố Canada, ngoại trừ Montreal và Quebec City.
Nhưng dòng người Ireland đến Canada đã bắt đầu từ thế kỷ 17, khi những ngư dân Ireland làm việc trên bờ biển Newfoundland. Trong ba thập kỷ trước Nạn đói, gần 450.000 người Ireland đã vượt Đại Tây Dương đến British North America.
Những cộng đồng Ireland nhỏ ở Canada
Vào những năm 1820, chương trình di cư có hỗ trợ do Peter Robinson dẫn đầu đã đưa nhiều gia đình Ireland từ Cork và Tipperary đến định cư tại vùng rừng rậm Thượng Canada (nay là Ontario). Hồ sơ của họ tập trung ở các quận Peterborough, Lanark và Carleton. Thành phố Peterborough được đặt theo tên của Robinson. Nếu gia đình bạn có nguồn gốc từ vùng này và mang họ từ tỉnh Munster (Ireland), rất có thể bạn là hậu duệ của những người định cư đó.
Trên bờ biển Đại Tây Dương, các gia đình Ireland từ Wexford và Waterford đến làm việc tại các ngư trường cá tuyết Newfoundland. St. John’s trở thành bàn đạp cho dòng người Ireland tiến sâu vào các tỉnh Maritimes. Ngày nay, một số vùng của Newfoundland vẫn nói giọng giống hệt vùng đông nam Ireland.
Ở nội địa, sau năm 1815, lao động Ireland đào kênh đào Rideau và Welland, làm việc trong các trại gỗ và trang trại ở thung lũng Ottawa và đông Ontario. Họ kết hôn, sinh con, đăng ký khai sinh và được chôn cất tại các nghĩa trang giáo xứ. Họ trở thành người Canada. Và rồi, con cháu họ thường tiếp tục di cư, và phần câu chuyện về Canada dần bị lãng quên.
Luật mới thay đổi điều gì?
Trước tháng 12/2025, quyền công dân Canada theo dòng dõi chỉ giới hạn một thế hệ sinh ra ở nước ngoài. Nếu ông bà bạn sinh ra ở Canada nhưng có con sinh ra ở nước ngoài, người con đó có thể là công dân Canada, nhưng dòng dõi dừng lại ở đó. Cháu và chắt sinh ra ở nước ngoài không được hưởng quyền công dân, dù có giấy tờ rõ ràng.
Đạo luật C-3 đã thay đổi điều đó. Luật mới loại bỏ giới hạn thế hệ thứ nhất trong nhiều trường hợp. Nếu bạn sinh ra ở nước ngoài trước ngày 15/12/2025 và có cha hoặc mẹ là công dân Canada, bạn tự động là công dân Canada, ngay cả khi cha mẹ bạn chỉ trở thành công dân nhờ những thay đổi này. Quyền công dân giờ đây có thể truyền qua nhiều thế hệ mà trước đây bị cắt đứt.
Tuy nhiên, cần lưu ý: chỉ có tổ tiên người Ireland không tự động biến bạn thành công dân Canada. Điều quan trọng là trong dòng họ của bạn có cha/mẹ là công dân Canada hay không, và quyền công dân đó có được truyền cho bạn hay không. Lịch sử Ireland giúp bạn tìm ra manh mối, nhưng luật pháp mới quyết định bạn có quyền công dân hay không.
Cách kiểm tra xem bạn có đủ điều kiện không
Bước đầu tiên là tìm kiếm tổ tiên sinh ra tại Canada hoặc nhập tịch Canada, sau đó theo dõi các lần sinh nối tiếp cho đến bạn. Giấy khai sinh Canada, giấy đăng ký kết hôn tại giáo xứ Ontario hoặc Maritimes, hoặc tên trên danh sách hành khách Quebec là những tài liệu có thể biến câu chuyện gia đình thành căn cứ pháp lý.
Nếu tìm thấy chuỗi liên kết đó và có đủ giấy tờ cần thiết, bạn có thể nộp đơn xin chứng minh quyền công dân. Bạn không xin trở thành công dân Canada; theo luật, bạn đã là công dân rồi. Bạn chỉ cần chứng minh tình trạng đó với chính phủ. Hồ sơ thành công sẽ nhận được giấy chứng nhận quyền công dân, là cơ sở để xin hộ chiếu Canada.
Không có yêu cầu về ngôn ngữ, thời gian cư trú, thi cử hay tuyên thệ. Nếu bạn chứng minh được chuỗi dòng dõi không đứt đoạn, điều tương tự cũng áp dụng cho anh chị em, anh em họ và con cháu của họ. Cùng một bộ hồ sơ có thể mở đường cho cả đại gia đình.
Luật không hỏi gia đình bạn có còn cảm thấy là người Canada hay không. Nó chỉ hỏi dòng dõi có bị đứt đoạn hay không. Với nhiều người gốc Ireland, câu trả lời là không.
