Ngày 30/6, Tối cao Pháp viện Mỹ đã ra phán quyết giữ nguyên lệnh cấm của các bang đối với vận động viên học sinh chuyển giới tham gia các môn thể thao nữ. Quyết định 6-3 trong các vụ West Virginia v. B.P.J. và Little v. Hecox đã củng cố các luật tương tự tại hơn hai chục bang khác.
Phán quyết này nối tiếp hàng loạt quyết định gần đây về chăm sóc y tế khẳng định giới, nghĩa vụ quân sự và ký hiệu giới trên hộ chiếu, thu hẹp không gian cho người chuyển giới tại Mỹ.
Đối với các bậc cha mẹ có con chuyển giới sống tại các bang này, câu hỏi thực tế là: gia đình tôi còn lựa chọn nào? Một hướng đi tiềm năng mà ít gia đình biết đến có thể nằm trong tủ hồ sơ, trên một giấy tờ mà không ai đọc trong nhiều thập kỷ: đó là quốc tịch Canada thông qua dòng dõi.
Quyền công dân Canada theo dòng dõi
Canada có sự khác biệt đáng kể trong việc hòa nhập người chuyển giới, cả về tổng thể lẫn trong các hoạt động cụ thể như thể thao. Bản dạng giới và thể hiện giới là những căn cứ được bảo vệ trong luật nhân quyền tại mọi tỉnh bang Canada. U Sports, cơ quan quản lý thể thao đại học, cho phép vận động viên thi đấu theo bản dạng giới. Nhiều hiệp hội thể thao trường học cấp tỉnh cũng duy trì chính sách hòa nhập.
Tuy nhiên, giá trị sâu xa của việc theo đuổi quốc tịch Canada không chỉ nằm ở thể thao. Một hộ chiếu thứ hai mang lại khả năng lựa chọn – nhiều người Mỹ xin hộ chiếu Canada không có ý định chuyển đến sinh sống. Đối với cha mẹ có con bị ảnh hưởng bởi luật pháp tiểu bang, điều này tự nó đã mang ý nghĩa.
Đạo luật C-3, có hiệu lực từ tháng 12/2025, đã mở ra cánh cửa này. Nó loại bỏ giới hạn thế hệ cũ đối với quyền công dân theo dòng dõi – quy tắc trước đây cắt đứt quyền thừa kế quốc tịch sau một thế hệ sinh ra ngoài Canada. Quyền công dân theo dòng dõi là quyền bạn thừa hưởng thông qua tổ tiên, thay vì kiếm được bằng cách sống tại Canada. Nếu bạn có thể truy ra một đường liên tục đến tổ tiên sinh ra tại Canada, và bạn sinh trước ngày 15/12/2025, bạn có quyền yêu cầu, dù tổ tiên đó ở cách bao nhiêu thế hệ. Không yêu cầu kiểm tra ngôn ngữ, không yêu cầu cư trú hay thi cử.
Làm thế nào để biết bạn có tổ tiên là người Canada?
Nghịch lý của luật quốc tịch theo dòng dõi mới là số người nộp đơn ít hơn nhiều so với số người đủ điều kiện, chủ yếu vì nhiều người (đặc biệt là người Mỹ) không biết mình đủ điều kiện. Dấu hiệu nằm ở họ và địa lý. Các họ Pháp được Anh hóa phổ biến khắp nước Mỹ: Roy thành King, La Rivière thành Rivers. Maine có tỷ lệ người gốc Pháp cao nhất, gần 1/5 dân số, và gần 1/3 ở một số quận phía bắc. Ông bà của họ từ Quebec di cư xuống từ năm 1840 đến 1930, gần 900.000 người, để làm việc trong các nhà máy dệt.
Tuy nhiên, di sản Canada có thể được tìm thấy trên khắp nước Mỹ. Một số gia đình Cajun ở Louisiana mang họ bắt nguồn từ “Acadian”, hậu duệ của những người Canada bị Anh trục xuất khỏi Nova Scotia năm 1755. Nguồn gốc Canada cũng ăn sâu qua Michigan, Minnesota và Wisconsin. Một người bà “đến từ phía bắc”, một nhánh gia phả không ai xác định được – đó là những manh mối đáng để theo đuổi.
Phép tính khiến việc tìm kiếm trở nên đáng giá: truy ra một tổ tiên, bạn có thể tìm thấy quyền lợi cho anh chị em, anh em họ và con của họ cùng lúc. Công việc phả hệ chỉ thực hiện một lần và áp dụng cho cả gia đình.
Việc thu thập giấy khai sinh và giấy chứng nhận kết hôn qua nhiều thế hệ là công việc thực sự cho đơn xin quốc tịch theo dòng dõi, và đây là lúc luật sư di trú có thể hữu ích. Một sự không khớp giữa giấy rửa tội và giấy khai sinh có thể làm chậm đơn hàng tháng. Thời gian xử lý đơn xin chứng minh quốc tịch hiện khoảng 19 tháng, nhưng bộ phận quốc tịch Canada có thể xử lý nhanh khi hoàn cảnh xứng đáng.
Cánh cửa đã luôn ở đó, gấp lại trong một cái họ mà gia đình đã ngừng phát âm kiểu Pháp từ ba thế hệ trước. Đối với những ai đang hỏi nơi con mình có thể lớn lên là chính mình, bước đầu tiên là tìm hiểu xem bạn đã có chìa khóa hay chưa.
