Nếu một người họ hàng có chung tổ tiên người Canada với bạn đã được công nhận quốc tịch theo huyết thống (citizenship by descent), hồ sơ của bạn gần như có sẵn nền móng. Phần lớn công sức tra cứu, giấy tờ và cách giải trình mà người đó đã làm đều có thể dùng lại cho hồ sơ của bạn.
Quốc tịch theo huyết thống được truyền từ cha mẹ sang con. Với những người sinh trước ngày 15 tháng 12 năm 2025, quốc tịch có thể được truyền qua không giới hạn số thế hệ. Vì vậy, nếu chuỗi huyết thống của người thân đã được chấp nhận, phần trên cùng trong chuỗi của bạn nhiều khả năng trùng khớp và cũng đứng vững.
Người thân nào giúp được bạn?
Điều kiện là người đó phải là hậu duệ trực hệ, tức nối với nhau theo quan hệ cha mẹ – con, của cùng một tổ tiên người Canada mà hồ sơ của bạn dựa vào. Tổ tiên này phải nằm trong dòng trực hệ của cả hai người: cha mẹ, ông bà, cụ và các đời cao hơn.
- Anh chị em ruột: trường hợp mạnh nhất, vì chung toàn bộ chuỗi huyết thống với bạn.
- Anh chị em họ đời thứ nhất: nếu người này đã chứng minh quốc tịch qua ông hoặc bà chung, IRCC (Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada) đã công nhận người ông bà đó là công dân Canada. Người anh chị em họ này cũng có thể giúp bạn tìm giấy tờ chứng minh quan hệ giữa ông bà với các con, tức cha mẹ của hai bên.
- Anh chị em họ đời thứ hai: chung các thế hệ từ cụ trở lên.
- Không dùng được: cô, dì, thím, mợ chỉ là họ hàng qua hôn nhân, anh chị em kế hay vợ chồng. Những người này không có chung huyết thống mà IRCC cần thấy.
Với thế hệ trẻ, có một mốc cần lưu ý. Trẻ sinh ở ngoài Canada từ ngày 15 tháng 12 năm 2025 trở đi, nếu cha hoặc mẹ là công dân Canada nhưng cũng sinh ở nước ngoài, sẽ phải qua thêm một điều kiện: người cha hoặc mẹ đó phải chứng minh đã hiện diện thực tế tại Canada đủ 1.095 ngày trước khi đứa trẻ ra đời thì con mới có quốc tịch theo huyết thống.
Lợi ích lớn nhất đến từ phần tra cứu gia phả. Một chuyên gia tư vấn đã nghỉ hưu ở North Carolina (Mỹ) từng lần ra người cụ của mình sống ở vùng Maritimes (các tỉnh ven Đại Tây Dương của Canada) vào những năm 1890. Từ kết quả đó, em trai ông và khoảng 7 người anh chị em họ có thể làm hồ sơ tiếp. Tính cả đại gia đình, hơn 30 người có thể được cấp giấy chứng nhận quốc tịch Canada nhờ công tra cứu ban đầu của ông.
Nếu anh chị em ruột của bạn đã có giấy chứng nhận, hồ sơ của họ đã phủ gần hết chuỗi, chỉ thiếu mắt xích cuối là giấy khai sinh bản đầy đủ (long-form) của bạn, có ghi tên cha hoặc mẹ. Nếu là anh chị em họ, hồ sơ của họ phủ các thế hệ từ tổ tiên chung trở lên, phần nhánh đi xuống bạn phải tự chứng minh.
Việc người thân được duyệt cũng cho thấy đã có một cán bộ IRCC chấp nhận tổ tiên đó là người Canada và các mắt xích phía trên đã đứng vững. Bạn có thể nêu điều này trong thư giới thiệu (cover letter), ghi rõ hồ sơ liên quan và những thành viên gia đình đã nộp trước.
Người đi trước có thể đã gỡ xong những chỗ khó nhất của gia đình. Chẳng hạn họ Tremblay bị ghi thành Trembly giữa giấy tờ ở Quebec và ở Vermont. Hoặc giấy chứng nhận do Quebec cấp trước năm 1994, loại IRCC không chấp nhận, nên phải xin cấp lại. Các thư giải trình của họ cho bạn thấy cách xử lý từng khoảng trống, và bạn có thể dựa vào đó để viết thư của mình.
Giới hạn và chuyện nộp cả nhà cùng lúc
IRCC xét mỗi hồ sơ độc lập. Cán bộ quyết định theo chuẩn “cân bằng xác suất” (balance of probabilities), vốn dùng trong các vụ việc dân sự: bằng chứng phải cho thấy khả năng bạn là công dân Canada cao hơn khả năng không phải. Trách nhiệm chứng minh thuộc về bạn. Hồ sơ phải có đủ bộ giấy tờ riêng do cơ quan cấp gốc phát hành; bạn không thể chỉ gửi ghi chú đề nghị cán bộ xem hồ sơ của người anh họ.
Một hồ sơ được duyệt cũng không nói lên nhiều về độ chắc chắn của nó. Đầu tháng 6 năm 2026, một đợt rà soát định kỳ của IRCC phát hiện khoảng 100 giấy chứng nhận quốc tịch dường như được cấp khi chưa đủ bằng chứng. Nếu người thân được duyệt nhờ giấy tờ mỏng, sao chép hồ sơ của họ cũng là sao chép luôn điểm yếu. Cách an toàn hơn là coi hồ sơ của người thân như bản nháp và kiểm tra lại từng dòng.
Nhiều gia đình muốn nộp cùng lúc, và có thể gửi nhiều hồ sơ cho IRCC trong một lần gửi. Gia đình được dùng chung kết quả tra cứu, nhưng mỗi hồ sơ vẫn cần đủ giấy tờ và mẫu đơn riêng vì có thể do các cán bộ khác nhau xét. Nộp chung có hai điểm lợi: các hồ sơ thường được xử lý theo tiến độ tương tự nhau, dù IRCC không cam kết điều này; và có thể đóng phí một lần, với một biên lai cho cả gói. Thư giới thiệu có thể nêu mối liên hệ giữa các hồ sơ.
Rủi ro cũng là rủi ro chung. Nếu IRCC thấy một hồ sơ thiếu, cả gói sẽ bị trả lại. Với thời gian xử lý ở mức 34 tháng (theo bài gốc đăng tháng 10 năm 2026), chỉ một tấm ảnh thiếu cũng có thể khiến cả nhà chậm theo. Gia đình có một hồ sơ phức tạp, chẳng hạn thiếu giấy khai sinh, có thể nên gửi riêng hồ sơ đó.
Điều cần nhớ: nếu giấy chứng nhận quốc tịch của một người thân truy về tổ tiên nằm trong dòng trực hệ của bạn, bạn, anh chị em, con cái bạn và con của các anh chị em họ đều có thể là công dân Canada. Hãy tận dụng giấy tờ và kinh nghiệm của người đi trước, nhưng tự kiểm tra kỹ và chuẩn bị đầy đủ bộ hồ sơ riêng, đặc biệt nếu trong nhà có trẻ sinh ở nước ngoài từ ngày 15 tháng 12 năm 2025.
