Sang Canada, cách bạn chi tiêu và quản lý tiền gần như chắc chắn sẽ thay đổi. Có thêm những khoản chi mới, những trách nhiệm mới, và cũng có những kế hoạch dài hơi như học thêm, mua nhà hay chuẩn bị cho tuổi nghỉ hưu. Một bản ngân sách rõ ràng giúp biến các kế hoạch đó thành mục tiêu tiết kiệm cụ thể, đồng thời vẫn lo được các nghĩa vụ trước mắt.
Với nhiều gia đình nhập cư, các nghĩa vụ này khá quen thuộc: góp tiền chung cho một gia đình nhiều thế hệ sống cùng nhà, để dành cho đám cưới hay một dịp lễ lớn của gia đình, hoặc đều đặn gửi tiền về cho người thân ở quê nhà. Dù ưu tiên của bạn là gì, bước đầu tiên vẫn là biết tiền của mình đang đi đâu.
Bắt đầu từ mục tiêu, rồi mới đến ngân sách
Hãy liệt kê những mục tiêu quan trọng với bạn và gia đình, chẳng hạn:
- Chi phí học tập hoặc đào tạo nghề nghiệp
- Mua xe
- Tiết kiệm để mua nhà
- Tổ chức đám cưới hoặc một dịp lễ của gia đình
- Hỗ trợ cha mẹ, người thân
- Lập quỹ khẩn cấp
- Tiết kiệm cho tuổi nghỉ hưu
Sau đó, ước tính mỗi mục tiêu cần bao nhiêu tiền, nhớ tính cả các chi phí đi kèm. Mua xe không chỉ là giá xe mà còn có bảo hiểm, xăng, đăng ký, bảo dưỡng và tiền đỗ xe. Một đám cưới có thể kéo theo trang phục, đi lại, chỗ ở và tiệc tùng, ở Canada hoặc ở nước khác.
Tiếp theo là đặt mốc thời gian. Có việc cần lo ngay, có việc còn vài năm nữa. Biết mình muốn đạt mục tiêu khi nào sẽ giúp tính ra mỗi tháng cần để dành bao nhiêu. Khó có thể theo đuổi mọi mục tiêu cùng lúc, vì vậy hãy xác định khoản nào gấp nhất, khoản nào có thể điều chỉnh hoặc lùi lại. Nếu nhiều thành viên trong nhà cùng góp tiền, nên bàn rõ mỗi người góp được bao nhiêu và khi nào cần dùng đến.
Khi đã có mục tiêu, hãy lập ngân sách: ghi lại thu nhập hằng tháng từ công việc, trợ cấp hoặc các nguồn đều đặn khác. Nếu thu nhập lên xuống theo tháng, nên dùng mức thấp hoặc mức trung bình để lên kế hoạch cho an toàn. Rồi liệt kê các khoản chi cố định:
- Nhà ở và các tiện ích (điện, nước, sưởi…)
- Thực phẩm và đồ gia dụng
- Đi lại
- Chăm sóc con cái
- Bảo hiểm
- Điện thoại và internet
- Trả nợ vay và thẻ tín dụng
- Hỗ trợ gia đình và tiền gửi ra nước ngoài
- Tiết kiệm
Những khoản không phát sinh hằng tháng rất dễ bị bỏ sót: đồ dùng học tập, quần áo mùa đông, bảo dưỡng xe, phí thường niên, quà tặng, các dịp lễ tôn giáo hay văn hóa, du lịch. Cách xử lý đơn giản là ước tính chi phí cả năm rồi chia ra để dành mỗi tháng. Ví dụ, một khoản chi 1.200 đô la mỗi năm chỉ cần để riêng 100 đô la mỗi tháng là đến lúc chi sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.
Nếu thường xuyên gửi tiền cho người thân ở nước ngoài, hãy đưa khoản này vào ngân sách như mọi khoản chi khác, tính cả số tiền, tần suất gửi, tỷ giá và phí chuyển. Tỷ giá thay đổi nên số tiền người nhận thực sự nhận được cũng có thể chênh lệch giữa các lần.
Có đủ thu và chi rồi, bạn sẽ thấy còn lại bao nhiêu cho tiết kiệm. Nếu ít hơn dự tính, hãy xem lại từng nhóm chi tiêu để quyết định khoản nào có thể cắt giảm hoặc hoãn lại.
Biến tiết kiệm thành thói quen và chuẩn bị cho bất trắc
Để dành đều đặn từng chút thường dễ hơn nhiều so với cố gom một khoản lớn trong một lần. Hãy chọn mức phù hợp với ngân sách hiện tại, dù nó còn thấp so với mục tiêu cuối cùng. Một cách hiệu quả là cài đặt chuyển khoản tự động từ tài khoản chi tiêu (chequing) sang tài khoản tiết kiệm ngay vào hoặc sau ngày nhận lương.
Tách riêng tiền cho các mục tiêu lớn khỏi tiền sinh hoạt hằng ngày cũng giúp dễ theo dõi tiến độ hơn. Bạn có thể mở nhiều tài khoản tiết kiệm hoặc ghi chép riêng cho từng mục tiêu, ví dụ chia khoản tiết kiệm hằng tháng thành: quỹ khẩn cấp, tiền mua nhà hoặc xe, chi phí học tập, đám cưới hay dịp lễ gia đình, và tiền nghỉ hưu.
Kế hoạch cần được xem lại định kỳ. Thu nhập, tiền thuê nhà, chi phí giữ trẻ hay trách nhiệm gia đình thay đổi đều có thể ảnh hưởng đến số tiền để dành được. Giảm mức góp không có nghĩa là bỏ cuộc, chỉ là mục tiêu sẽ đến muộn hơn. Ngược lại, khi được tăng lương, nhận tiền hoàn thuế, tiền thưởng hay tiền mừng, bạn có thể trích một phần cho mục tiêu tiết kiệm.
Riêng quỹ khẩn cấp là tiền dành cho những chi phí không lường trước: xe hỏng đột ngột, phải về gấp để lo cho người thân, hay một giai đoạn thu nhập giảm sút. Đừng trộn quỹ này với tiền cho các khoản đã biết trước như đồ dùng học tập, mua sắm dịp lễ hay chuyến đi định kỳ, vì những thứ đó không phải tình huống khẩn cấp và nên được tính sẵn trong ngân sách.
Cơ quan Người tiêu dùng Tài chính Canada (Financial Consumer Agency of Canada) khuyến nghị dần dần xây quỹ khẩn cấp tương đương 3 đến 6 tháng chi tiêu hoặc thu nhập thông thường. Mức này có thể chưa thực tế ngay, nhất là khi bạn mới ổn định cuộc sống. Hãy bắt đầu với mục tiêu nhỏ và tăng dần. Ngay cả một quỹ khiêm tốn cũng có thể gánh một phần chi phí bất ngờ và giúp bạn vay ít hơn.
Càng ổn định ở Canada, ưu tiên tài chính càng thay đổi: từ lo chi phí ban đầu khi mới đến, chuyển sang để dành mua nhà, lo việc học cho con hay chuẩn bị nghỉ hưu. Lúc đó, trao đổi với chuyên viên ngân hàng hoặc chuyên gia tài chính, nhất là bằng ngôn ngữ bạn thạo, sẽ giúp bạn hiểu rõ các sản phẩm tài chính và cân đối các mục tiêu trong ngân sách. Nhiều ngân hàng cũng có ứng dụng giúp theo dõi chi tiêu, phân loại khoản chi và tiến độ tiết kiệm.
Điều cần nhớ: các mục tiêu tài chính lớn đều cần thời gian. Một bản ngân sách sát thực tế, thói quen tiết kiệm đều đặn và việc xem lại kế hoạch mỗi khi hoàn cảnh thay đổi sẽ giúp bạn tiến dần tới mục tiêu mà vẫn lo được cho gia đình hôm nay.
