Tuần này, hai lá cờ sẽ được kéo lên, cách nhau ba ngày. Canada kỷ niệm Quốc khánh vào ngày 1/7, và Mỹ mừng ngày Độc lập 4/7. Tất cả công dân Mỹ đều có ngày 4/7, nhưng hàng triệu người trong số họ cũng sở hữu ngày 1/7 mà chưa hề hay biết.
Đây là một sự thật pháp lý, không phải ẩn dụ. Theo luật quốc tịch mới của Canada (được sửa đổi với dự luật C-3), hàng triệu người Mỹ đã là công dân Canada, và lý do nằm ở chính gia đình họ.
Canada thay đổi luật quốc tịch vào tháng 12/2025. Luật cũ giới hạn quyền truyền quốc tịch theo huyết thống chỉ trong một thế hệ sinh ra bên ngoài Canada. Luật mới bỏ giới hạn này. Nếu bạn sinh trước ngày 15/12/2025 và có thể chứng minh chuỗi huyết thống liên tục đến một tổ tiên người Canada, bạn đã là công dân Canada, bất kể đã qua bao nhiêu thế hệ. Tổ tiên đó không cần có hộ chiếu hay từng sống ở Canada khi trưởng thành.
Nếu chuỗi huyết thống được xác nhận, bạn có thể xin giấy chứng nhận quốc tịch, từ đó được cấp hộ chiếu Canada và tất cả các quyền công dân hợp pháp.
Một ví dụ điển hình: Diễn viên Chloë Sevigny
Nữ diễn viên người Mỹ Chloë Sevigny sinh ra ở Springfield, Massachusetts, và nổi tiếng ở New York. Tổ tiên Canada của cô cách đây năm thế hệ: cụ cố Charles-Eusèbe Philias Sevigny, sinh ra ở Ste-Pie-de-Bagot, Quebec. Ông rời Quebec đến Massachusetts, và gia đình ở lại Mỹ. Dưới luật cũ, tổ tiên xa như vậy không có giá trị. Nhưng luật mới cho phép Sevigny và những người cùng huyết thống trở thành công dân Canada.
Cuộc di cư của Charles-Eusèbe từ một giáo xứ Quebec đến một thị trấn Massachusetts là một trong hàng trăm nghìn cuộc di cư tương tự. Từ năm 1840 đến 1930, gần 900.000 người Canada gốc Pháp rời Quebec đến các nhà máy dệt ở New England, tạo nên những khu phố “Tiểu Canada” tại Lewiston (Maine), Manchester (New Hampshire), Lowell (Massachusetts) và Woonsocket (Rhode Island). Họ xây dựng báo chí, nhà thờ và trường học riêng để giữ gìn tiếng Pháp và đức tin Công giáo.
Thời gian làm thay đổi họ: Leblanc thành White, Roy thành King, Charpentier thành Carpenter. Maine hiện có tỷ lệ người gốc Pháp cao nhất nước Mỹ, khoảng 1/5 dân số. Nhiều người đã mất kết nối với nguồn gốc của mình.
Một địa chỉ ở New England giúp ích, nhưng nhiều người Mỹ đủ điều kiện sống xa khu vực đó. Bởi vì cây phả hệ càng xa, cơ hội càng lớn: bốn thế hệ trước, bạn có 16 tổ tiên; năm thế hệ có 32; sáu thế hệ có 64. Càng lùi xa, khả năng một trong số họ đã vượt biên giới Canada, rời khỏi một tỉnh trước khi nó gia nhập Canada, hoặc đổi tên càng cao. Chỉ cần một người là đủ.
Điều khiến nhiều người ngạc nhiên nhất là bản chất của giấy chứng nhận quốc tịch. Một người Mỹ đủ điều kiện không phải trở thành công dân Canada; họ đã là công dân rồi, và việc xin giấy chứng nhận chỉ để chứng minh điều đó. Quy trình bỏ qua các yêu cầu thông thường như kiểm tra ngôn ngữ, cư trú, thi quốc tịch và tuyên thệ. Vì những người thân cùng chung tổ tiên, một người phát hiện ra quyền của mình cũng mở ra cánh cửa cho anh chị em, anh em họ và con cháu của họ.
Vậy tại sao ít người Mỹ đủ điều kiện theo đuổi quyền này? Hầu hết không bao giờ nhận ra mối liên hệ. Ở những nơi người ta tìm hiểu, sự quan tâm rất lớn: Cơ quan lưu trữ Quebec báo cáo lượng yêu cầu tìm kiếm hồ sơ cũ tăng khoảng 3.000% trong năm qua, chủ yếu từ người Mỹ. Tuy nhiên, phần lớn những người đủ điều kiện vẫn không nộp đơn, và thủ tục giấy tờ hiếm khi là lý do. Người bà nói tiếng Pháp bên bếp lửa, người họ hàng “từ phương Bắc”, cái họ khó đánh vần: những manh mối này nằm ngay trước mắt, chờ ai đó nhận ra.
Việc nhận ra đó chính là khoảng cách giữa một độc giả Mỹ và một ngày quốc khánh thứ hai. Ngày Quốc khánh Canada năm nay là ngày đầu tiên nằm dưới luật mới, khiến ngày 1/7 không chỉ là ngày lễ của nước láng giềng đối với hàng triệu người Mỹ. Nó lặng lẽ, hợp pháp thuộc về họ, ngay bên cạnh ngày 4/7.
Nếu một cái tên, một địa danh, hay một câu chuyện gia đình mơ hồ hướng về phương Bắc, một tra cứu nhanh sẽ giải đáp. Công cụ kiểm tra đủ điều kiện quốc tịch theo huyết thống của CanadaVisa chỉ mất khoảng 30 giây để cho bạn biết tình trạng của mình.
