Nhận được thư từ chối đơn xin quốc tịch Canada theo huyết thống từ Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) có thể khiến nhiều người hoang mang. Tuy nhiên, theo luật sư tại Cohen Immigration Law, một lá thư từ chối không đồng nghĩa với việc hành trình xin quốc tịch của bạn kết thúc.

IRCC có thể từ chối vì nhiều lý do: hồ sơ thiếu bằng chứng về mối liên hệ huyết thống, đơn có lỗi, hoặc chuỗi huyết thống bị đứt gãy ở một thế hệ nào đó. Điều quan trọng là bạn cần hiểu rõ lý do và biết mình có những lựa chọn nào.

Trước khi nhận thư từ chối: Cơ hội phản hồi

Theo luật sư, IRCC thường tạo cơ hội cho ứng viên phản hồi trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Cơ hội này có thể đến dưới dạng thư công bằng về thủ tục (procedural fairness letter) hoặc yêu cầu bổ sung thông tin, giấy tờ, tùy vào vấn đề cụ thể.

Nếu nhận được một trong hai, bạn cần trả lời trong thời hạn IRCC đặt ra. Đây là dịp để bạn sửa chữa vấn đề trước khi nó trở thành từ chối chính thức. Đáng chú ý là từ tháng 6/2026, IRCC đã thắt chặt tiêu chuẩn giấy tờ, yêu cầu mọi thế hệ trong chuỗi huyết thống phải được ghi nhận đầy đủ, và các giấy tờ phải do cơ quan gốc cấp hoặc lưu trữ.

Nếu đã nhận thư từ chối, lá thư thường nêu lý do quyết định, nhưng theo luật sư, lý do có thể khá chung chung. Lúc này, bạn có thể chọn nộp lại đơn với giấy tờ còn thiếu hoặc bằng chứng mạnh hơn. Việc nộp lại có hợp lý hay không phụ thuộc vào việc bạn có thể giải quyết vấn đề mà thư từ chối nêu ra hay không. Ví dụ, nếu viên chức phát hiện thiếu mắt xích giữa các thế hệ, bạn cần có giấy tờ cho thế hệ đó trước khi nộp lại.

Nếu thư từ chối khiến bạn có nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời, bạn có thể yêu cầu ghi chú Hệ thống Quản lý Hồ sơ Toàn cầu (GCMS). Đây là hệ thống IRCC dùng để xử lý đơn. Ghi chú GCMS có thể chứa bình luận nội bộ của viên chức, giúp bạn hiểu rõ hơn về quyết định. Bạn yêu cầu ghi chú GCMS thông qua yêu cầu Tiếp cận Thông tin và Bảo vệ Riêng tư (ATIP). Người nước ngoài (không phải công dân Canada) có thể yêu cầu truy cập thông tin cá nhân của mình do các cơ quan liên bang nắm giữ theo Đạo luật Bảo vệ Riêng tư. Thời gian phản hồi theo quy định là 30 ngày, nhưng có thể kéo dài đến vài tháng.

Thách thức quyết định từ chối

Bạn có thể yêu cầu IRCC xem xét lại (reconsideration), khởi kiện ra Tòa án Liên bang (judicial review), hoặc cả hai.

Yêu cầu xem xét lại đề nghị IRCC nhìn lại quyết định của chính mình. Ứng viên thường làm điều này khi tin rằng viên chức đã mắc lỗi, bỏ qua bằng chứng đã có trong hồ sơ, hoặc khi họ có giấy tờ giải quyết trực tiếp vấn đề. Không có mẫu đơn riêng hay thời hạn luật định cho việc xem xét lại, và viên chức không bắt buộc phải mở lại hồ sơ. Bạn thực hiện bằng cách gửi yêu cầu qua biểu mẫu web của IRCC.

Khởi kiện ra Tòa án Liên bang yêu cầu tòa xem xét liệu quyết định của IRCC có hợp lý và quy trình có công bằng hay không. Nếu tòa phát hiện vấn đề, thường sẽ gửi hồ sơ trở lại IRCC. Theo mục 22.1 của Đạo luật Quốc tịch, trước tiên bạn cần được tòa cho phép (gọi là leave). Bạn phải nộp và tống đạt đơn xin phép trong vòng 30 ngày kể từ khi được thông báo quyết định. Thẩm phán có thể gia hạn vì lý do đặc biệt, và bạn không thể kháng cáo nếu tòa từ chối cho phép. Bạn có thể theo đuổi cả xem xét lại và khởi kiện cùng lúc, nhưng cần lưu ý thời hạn nghiêm ngặt của đơn khởi kiện.

Bảng dưới đây tóm tắt các tình huống thường gặp sau khi bị từ chối và bước đi tương ứng.

Với thời hạn eo hẹp và nhiều con đường, việc tham khảo ý kiến luật sư di trú có giấy phép có thể là lựa chọn tốt. Luật sư giỏi có thể phát hiện lỗ hổng trong hồ sơ, giúp bạn thu thập giấy tờ phù hợp, kiểm tra lỗi thường gặp và đôi khi yêu cầu một số giấy tờ thay bạn. Nếu tình huống phức tạp, nên tìm đến luật sư chuyên về quốc tịch theo huyết thống.