Kể từ ngày 15/12/2025, luật quốc tịch Canada thay đổi, hàng triệu người Mỹ bất ngờ phát hiện mình cũng là công dân Canada theo diện huyết thống. Nếu vợ/chồng bạn nằm trong số đó, họ có thể xin giấy chứng nhận quốc tịch và hưởng đầy đủ quyền lợi như xin hộ chiếu, sinh sống, làm việc và đi lại tự do tại Canada. Câu hỏi đặt ra: còn bạn thì sao?
Tôi có thể xin quốc tịch Canada thông qua vợ/chồng là công dân diện huyết thống không?
Rất tiếc, quốc tịch theo diện huyết thống không mở rộng qua hôn nhân. Quyền này chỉ dựa trên việc sinh ra hoặc được nhận làm con nuôi bởi cha mẹ là công dân Canada. Vì vậy, dù vợ/chồng bạn đã có quốc tịch, điều đó không tự động trao quyền tương tự cho bạn. Tuy nhiên, bạn vẫn có thêm nhiều lựa chọn khác.
Lợi ích dành cho vợ/chồng của công dân diện huyết thống
Mặc dù không tự động nhập tịch, vợ/chồng bạn – với tư cách công dân Canada – có thể bảo lãnh bạn xin thường trú nhân (PR) nếu đáp ứng đủ điều kiện. Khi trở thành thường trú nhân, bạn được hưởng hầu hết quyền lợi như công dân: sống, làm việc, học tập ở bất kỳ đâu tại Canada; tiếp cận các phúc lợi xã hội; được bảo vệ theo luật pháp và Hiến chương Quyền và Tự do Canada. Tuy nhiên, PR phải đáp ứng nghĩa vụ cư trú (tối thiểu 730 ngày có mặt tại Canada trong mỗi 5 năm) để giữ nguyên trạng thái. Quan trọng hơn, sau khi có PR, bạn có thể xin quốc tịch Canada nếu đáp ứng các yêu cầu: có mặt tại Canada ít nhất 1.095 ngày trong 5 năm trước khi nộp đơn (trong đó 730 ngày là thời gian làm PR), khai thuế thu nhập ít nhất 3 trong 5 năm đó, chứng minh năng lực ngôn ngữ, vượt qua bài kiểm tra quốc tịch và tuyên thệ nhập tịch (tùy độ tuổi).
Điều kiện bảo lãnh vợ/chồng
Không phải công dân diện huyết thống nào cũng đủ điều kiện bảo lãnh. Người bảo lãnh phải từ 18 tuổi trở lên, đang sống ở Canada hoặc có kế hoạch trở về khi bạn trở thành PR, và cam kết hỗ trợ tài chính. Một số trường hợp bị loại: có tiền án bạo lực, vỡ nợ bảo lãnh trước, đang bị giam giữ, nhận trợ cấp xã hội vì lý do không phải khuyết tật, hoặc có lệnh trục xuất. Nếu vợ/chồng bạn sống ở Quebec, cần đáp ứng thêm yêu cầu riêng của tỉnh này.
Về phía người được bảo lãnh, bạn và các thành viên gia đình đi kèm phải vượt qua kiểm tra lý lịch, an ninh và khám sức khỏe. Tiền án hình sự có thể ảnh hưởng đến khả năng được chấp nhận, tùy thuộc vào mức độ, thời gian và việc đã được xóa án hay phục hồi danh dự chưa.
Canada cũng công nhận quan hệ vợ chồng thực tế (common-law) và quan hệ hôn nhân từ xa (conjugal). Quan hệ common-law đòi hỏi sống chung như vợ chồng ít nhất 12 tháng liên tục. Quan hệ conjugal áp dụng cho các cặp đôi ở nước ngoài, có mối quan hệ độc quyền và phụ thuộc lẫn nhau ít nhất một năm, nhưng không thể sống chung hoặc kết hôn do rào cản pháp lý, nhập cư, xã hội, văn hóa hoặc tôn giáo.
Con cái của bạn thì sao?
Con chung của bạn với vợ/chồng là công dân diện huyết thống cũng có thể là công dân Canada theo cùng dòng huyết thống. Nếu con sinh ra ngoài Canada trước ngày 15/12/2025, Đạo luật C-3 có thể khôi phục quốc tịch cho trẻ. IRCC cho biết hầu hết trường hợp sinh trước ngày này đều tự động là công dân, kể cả con của cha mẹ mới có quốc tịch nhờ thay đổi luật. Đối với trẻ sinh ra ngoài Canada từ ngày 15/12/2025 trở đi, quy định khác: nếu vợ/chồng bạn cũng sinh ra ngoài Canada, họ cần chứng minh có mặt tại Canada ít nhất 1.095 ngày tích lũy trước khi con chào đời hoặc được nhận làm con nuôi để truyền quốc tịch, trừ trường hợp ngoại lệ.
Nếu bạn có con riêng với người không phải công dân Canada, con bạn sẽ không tự động có quốc tịch qua vợ/chồng hiện tại. Tuy nhiên, vợ/chồng bạn có thể bảo lãnh đứa trẻ xin PR, thường áp dụng cho trẻ dưới 22 tuổi; trẻ lớn hơn đôi khi vẫn đủ điều kiện nếu phụ thuộc tài chính vào cha mẹ từ trước 22 tuổi vì lý do khuyết tật.
Các bước tiếp theo
Nếu vợ/chồng bạn vừa phát hiện có thể xin quốc tịch diện huyết thống, họ chưa thể bảo lãnh bạn ngay. Trước tiên, họ cần có giấy chứng nhận quốc tịch hợp lệ. Hiện tại, thời gian xử lý đơn xin chứng nhận quốc tịch của IRCC khoảng 19 tháng, nhưng có thể thay đổi và lâu hơn đối với một số hồ sơ.
Đối với người mới được công nhận theo Đạo luật C-3, quy trình xin chứng nhận quốc tịch gồm: thu thập giấy tờ cho mỗi thế hệ trong dòng họ (giấy khai sinh, kết hôn, nhận con nuôi kết nối họ với cha mẹ, ông bà hoặc tổ tiên là công dân Canada), mỗi giấy tờ phải do cơ quan ban hành gốc cấp (ví dụ: cơ quan thống kê dân sự tỉnh); điền và nộp đơn xin chứng nhận quốc tịch (mẫu CIT 0001) cùng các biểu mẫu bổ sung nếu có (như giấy tờ thay đổi tên), kèm ảnh và giấy tờ tùy thân theo yêu cầu.
Bước đầu tiên là xác định tư cách của vợ/chồng bạn. Bạn có thể sử dụng công cụ kiểm tra tư cách quốc tịch diện huyết thống của CanadaVisa, và nên tham khảo luật sư để được hướng dẫn chi tiết cho cả quy trình xin chứng nhận và bảo lãnh sau đó.
