Nếu gia phả của bạn có nguồn gốc từ Ba Lan, có thể một nhánh đã đi qua Canada. Và nếu đúng vậy, bạn có thể đã là công dân Canada mà không hề hay biết.
Dòng di cư Ba Lan đến Bắc Mỹ từng chia làm hai ngả: phần lớn đến các thành phố lớn phía nam như Chicago, Detroit, New York. Nhưng khi Mỹ đóng cửa với người Đông Âu vào năm 1924, Canada trở thành điểm đến thay thế, và một lượng lớn người Ba Lan đã hướng lên phía bắc, đến Ontario và các tỉnh Prairie. Con cháu của họ nay rải rác khắp lục địa, nhiều người mang quốc tịch Mỹ và không biết rằng nhánh Canada của gia đình đã để lại một thứ gì đó.
Theo luật Canada có hiệu lực từ tháng 12/2025, một số người trong số họ đã là công dân Canada.
Luật mới tạo ra hàng triệu công dân Canada
Trước đây, Canada giới hạn quyền công dân theo huyết thống chỉ một thế hệ sinh ra ở nước ngoài. Nếu ông bà bạn là công dân Canada nhưng sinh con ở nước ngoài, đứa con đó có thể là công dân. Nhưng dòng huyết thống dừng lại ở đó: cháu sinh ra ở nước ngoài không được hưởng quyền, dù hồ sơ có rõ ràng đến đâu.
Đạo luật C-3 đã thay đổi điều đó. Luật có hiệu lực từ ngày 15/12/2025, loại bỏ giới hạn thế hệ thứ nhất trong nhiều trường hợp. Nếu bạn sinh ra ở nước ngoài trước ngày đó và có cha/mẹ là công dân Canada, giới chức nhập cư cho biết trong hầu hết trường hợp bạn đã là công dân Canada. Điều này đúng ngay cả khi cha/mẹ chỉ trở thành công dân nhờ chính những thay đổi này. Quyền công dân giờ đây có thể được truyền qua một dòng họ mà trước đây bị cắt đứt.
Tuy nhiên, cần lưu ý: chỉ có tổ tiên người Ba Lan thôi thì chưa đủ để trở thành công dân Canada. Nhánh gia đình đi lên phía bắc không tự động tạo ra quyền lợi. Điều quan trọng là trong dòng họ của bạn có cha/mẹ từng là hoặc đã trở thành công dân Canada hay không, và quyền công dân đó có truyền đến bạn hay không.
Người Ba Lan định cư ở Canada
Biết được tổ tiên người Ba Lan của bạn có thể định cư ở đâu tại Canada sẽ giúp tìm kiếm hồ sơ cần thiết để chứng minh quyền công dân. Theo Heritage Canada, người nhập cư Ba Lan đầu tiên được ghi nhận vào năm 1752. Đến giữa thế kỷ 19, các gia đình Kashubian từ miền bắc Ba Lan đã khai hoang ở Ontario và xây dựng một trong những khu định cư Ba Lan lâu đời nhất tại Wilno.
Làn sóng di cư đến Prairie diễn ra sau Thế chiến thứ nhất. Sau Thế chiến thứ hai, Canada tiếp nhận những người Ba Lan không thể hoặc không muốn về nước. Cụ thể, khoảng 4.500 cựu chiến binh Ba Lan được nhập cảnh vào năm 1946-1947, những người đã chiến đấu trong chiến tranh và sau đó ký hợp đồng lao động nông trại một năm. Canada cũng tiếp nhận gần 200.000 người tị nạn từ 1947 đến 1952, trong đó có người Ba Lan. Ngày 7/9/1949, một con tàu chở 123 trẻ mồ côi Công giáo Ba Lan vào cảng Halifax qua Pier 21, góp phần vào tổng số hơn 19.000 người Ba Lan đến Canada trong năm đó.
Không ai trong số những người này trở thành công dân ngay khi đến. Họ đến với tư cách lao động, tị nạn hoặc thường trú nhân. Quyền công dân đến sau, nếu họ xin, và một khi có, nó có thể truyền cho con cái.
Ngày nay, gần một triệu người tại Canada tự nhận có gốc Ba Lan, và con cháu của họ không phải ai cũng ở lại Canada. Một cô con gái sinh ra ở Winnipeg có thể làm việc bên kia biên giới. Một cậu con trai lớn lên ở Ontario kết hôn ở nước ngoài và không bao giờ quay lại. Ba thế hệ sau, những đứa cháu mang họ Ba Lan và hộ chiếu nước khác, không biết rằng dòng họ từng đi qua Canada. Khoảng trống đó chính là nơi quyền công dân có thể ẩn giấu.
Cách kiểm tra xem bạn có đủ điều kiện không
Bước đầu tiên là tìm người thân sinh ra tại Canada hoặc nhập tịch Canada, sau đó truy ngược các thế hệ về phía bạn. Hồ sơ khai hoang ở Prairie, hồ sơ nhập tịch, hoặc tên trên danh sách hành khách vào Halifax đều là những tài liệu có thể khởi đầu cho đơn xin công dân theo huyết thống.
Lưu ý rằng tên Ba Lan trong hồ sơ cũ thường bị Anh hóa, thiếu chữ cái hoặc dùng tên địa danh thời kỳ phân chia. Vì vậy, nên tìm kiếm các biến thể, không chỉ phiên bản bạn biết.
Nếu tìm thấy chuỗi liên kết, bước tiếp theo đơn giản hơn nhiều người nghĩ. Bạn không cần xin trở thành công dân Canada. Nếu đủ điều kiện, bạn đã là công dân rồi. Những gì bạn xin là giấy chứng nhận công dân, bằng chứng chính thức để hỗ trợ xin hộ chiếu. Không có bài kiểm tra ngôn ngữ, không yêu cầu cư trú, không tuyên thệ. Và nếu chuỗi liên kết đúng với bạn, nó cũng đúng với anh chị em và một số anh em họ của bạn. Các quy định mới áp dụng cho trẻ em sinh ra ở nước ngoài từ nay về sau, nhưng đối với những người sinh trước tháng 12/2025, quy tắc cũ và đơn giản hơn là quy tắc được áp dụng.
Tổ tiên đến Mỹ đã xây dựng một câu chuyện. Những người đi lên phía bắc có thể đã xây dựng một câu chuyện khác, và để nó nằm chờ trong tủ hồ sơ để con cháu đến nhận.
