Nếu cha mẹ hoặc ông bà từng là công dân Canada, bạn có thể nộp hồ sơ xin giấy chứng nhận quốc tịch Canada (proof of Canadian citizenship). Nhiều người chọn thuê luật sư di trú để làm việc này. Luật sư có thể đánh giá khả năng của bạn, lên kế hoạch giấy tờ, chuẩn bị hồ sơ và thay bạn làm việc với chính phủ sau khi nộp. Dù vậy, trong hầu hết trường hợp, bạn vẫn là người ký đơn và vẫn xếp chung hàng chờ với mọi người khác.
Bạn hoàn toàn có thể tự nộp mà không cần người đại diện. Thuê luật sư không giúp bạn được Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) ưu tiên. Cái lợi nằm ở chỗ có người đồng hành trong khâu thu thập giấy tờ, và hồ sơ được dựng chặt nhất mà giấy tờ của bạn cho phép.
Trước khi trả tiền, hãy kiểm tra tư cách hành nghề của luật sư. Từ ngày 28 tháng 10 năm 2026, IRCC có quyền xử phạt những người đại diện vi phạm quy định.
Bảng dưới đây giúp bạn xác định mình đang ở giai đoạn nào và cần chuẩn bị gì khi gặp luật sư.
| Tình huống của bạn | Giai đoạn | Nên đọc trước | Cần chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Nghĩ cha mẹ hoặc ông bà từng là người Canada nhưng có rất ít giấy tờ | Tìm hiểu | Điều kiện và chiến lược | Họ tên đầy đủ, nơi sinh và năm sinh của tổ tiên |
| Biết rõ tổ tiên nhưng thiếu một giấy tờ, tên không khớp hoặc có giấy khai sinh/kết hôn Quebec in trước năm 1994 | Thiếu mắt xích | Giấy tờ | Danh sách giấy tờ theo từng thế hệ, đánh dấu chỗ không khớp |
| Có giấy tờ cho mọi thế hệ, tên và ngày tháng đều khớp | Sẵn sàng nộp | Chuẩn bị và nộp hồ sơ | Bản sao màu mọi giấy tờ, hai giấy tờ tùy thân và hai ảnh theo chuẩn quốc tịch |
| Cần giấy chứng nhận trước một mốc cụ thể vì công việc, học tập, đi lại hoặc người thân bệnh nặng | Có thể là trường hợp khẩn | Xử lý khẩn | Thư của nơi làm việc hoặc trường học, vé máy bay hoặc giấy bác sĩ |
| Đã nộp và IRCC yêu cầu bổ sung giấy tờ | Phản hồi | Sau khi nộp | Thư của IRCC và hạn chót trong thư |
| Bị IRCC từ chối | Bị từ chối | Sau khi nộp | Thư từ chối và ngày bạn nhận được thư |
Luật sư làm gì ở từng giai đoạn
Buổi tư vấn đầu tiên. Luật sư sẽ hỏi về gia đình trước khi bàn đến đơn từ: bạn xin quốc tịch qua tổ tiên nào, người đó sinh ở đâu, bạn đang có những giấy tờ gì. Ngay ở bước này bạn đã có thể biết sơ bộ hồ sơ của mình mạnh hay yếu, phần nào đơn giản, phần nào cần thêm bằng chứng và những trở ngại có thể gặp.
Điều kiện và chiến lược. Luật sư sẽ lần lại dòng họ của bạn qua từng thế hệ, đối chiếu với Luật Quốc tịch (Citizenship Act) đã được Dự luật C-3 sửa đổi từ ngày 15 tháng 12 năm 2025. Với những tổ tiên xa hơn, họ còn phải áp dụng các luật cũ để xác định ngay từ đầu người đó có phải công dân Canada hay không. Họ cũng tìm những sự kiện có thể ảnh hưởng đến hồ sơ, chẳng hạn tổ tiên từng nhập quốc tịch nước khác hoặc từ bỏ quốc tịch. Nếu bạn có thể xin qua nhiều tổ tiên, luật sư sẽ so sánh và chọn con đường chắc chắn hơn.
Giấy tờ. Bạn sẽ nhận danh sách giấy tờ cần có và nơi cấp. Trừ khi hợp đồng dịch vụ ghi khác, phần lớn việc thu thập vẫn do bạn tự làm. Có ba vấn đề thường gây khó:
- Giấy tờ gốc: IRCC yêu cầu bằng chứng cho từng thế hệ phải do cơ quan lập hoặc lưu trữ hồ sơ cấp. Kể từ đợt rà soát hồi tháng 6, bản in từ các trang phả hệ không còn đủ để hỗ trợ hồ sơ.
- Giấy tờ Quebec: Hồ sơ có thể nằm ở cơ quan hộ tịch Quebec (Directeur de l’état civil, DEC), còn giấy tờ cũ hơn nằm ở Thư viện và Lưu trữ quốc gia Quebec (BAnQ). IRCC không chấp nhận giấy khai sinh hoặc giấy kết hôn Quebec in trước năm 1994, và BAnQ không đưa ra dự kiến ngày giao.
- Giấy tờ bị thất lạc: Nếu cơ quan không tìm thấy hồ sơ, bạn có thể xin thư xác nhận không có hồ sơ (no-record letter) để chứng minh mình đã tìm. Giấy tờ của họ hàng tổ tiên cũng có thể hỗ trợ, nhưng không thay được giấy tờ bắt buộc.
Dịch vụ ở giai đoạn này mỗi nơi một khác, có văn phòng nhận đặt một số loại giấy tờ thay khách hàng.
Chuẩn bị và nộp hồ sơ. Luật sư sẽ chọn bằng chứng nào nên nộp và viết thư giới thiệu (cover letter) dẫn viên chức xét duyệt đi qua dòng họ của bạn. Họ cũng rà các điểm mâu thuẫn: chẳng hạn bà nội tên Marie trong giấy này nhưng Mary trong giấy khác có thể khiến viên chức yêu cầu thêm bằng chứng. Khi đó luật sư có thể bổ sung giấy tờ liên kết hoặc thư giải trình.
Lỗi nhỏ cũng làm mất thời gian. IRCC có thể trả hồ sơ vì ảnh không đúng chuẩn hoặc nộp bản sao đen trắng. Bạn vẫn phải đọc lại, ký đơn và chịu trách nhiệm về nội dung.
Người nộp hồ sơ giấy ở ngoài Canada và Mỹ phải gửi qua đại sứ quán, cao ủy hoặc lãnh sự quán Canada để chuyển tiếp cho IRCC. Một người đại diện ở Canada có thể gửi thẳng hồ sơ cho IRCC, giúp tiết kiệm nhiều tháng vận chuyển.
Xin xử lý khẩn và những gì xảy ra sau khi nộp
Luật sư có thể xem hoàn cảnh của bạn có khớp tiêu chí xử lý khẩn của IRCC không và soạn yêu cầu, còn bạn cung cấp bằng chứng. IRCC nêu các lý do kiểu như:
- Công việc đang ứng tuyển, hoặc công việc hiện tại có nguy cơ mất
- Suất học tại trường, cao đẳng hoặc đại học
- Người thân qua đời hoặc bệnh nặng, đồng thời không xin được hộ chiếu của quốc tịch kia
- Phải từ bỏ một quốc tịch khác trước hạn chót
- Đưa con chưa thành niên sang Canada, hoặc con sinh ở ngoài Canada có cha/mẹ là công dân Canada
- Lương hưu, chăm sóc y tế hoặc số bảo hiểm xã hội (SIN)
- Người không quốc tịch
- Nguy cơ bị tổn hại vì chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch, xu hướng tính dục, bản dạng hoặc biểu hiện giới, hoặc vì thuộc một nhóm xã hội nhất định
IRCC mở đầu danh sách bằng cụm “các lý do như”, nên đây không phải danh sách đóng. Tuy nhiên, chờ lâu, đi du lịch thông thường hay đơn giản là muốn nhận sớm thì không đủ điều kiện.
Người mang hai quốc tịch có một lối riêng: nếu bạn là công dân của một nước được miễn thị thực vào Canada và có bằng chứng chuyến bay đến Canada trong vòng sáu tháng kể từ ngày nộp đơn, bạn có thể xin xử lý khẩn trên cơ sở này. Riêng người mang quốc tịch Canada và Mỹ có thể bay vào Canada bằng hộ chiếu Mỹ hoặc hộ chiếu Canada còn hạn, nên không cần giấy chứng nhận để lên máy bay. Nếu chỉ dùng hộ chiếu Mỹ, bạn cần mang giấy tờ chứng minh quốc tịch Canada và có thể phải qua kiểm tra nhập cảnh; giấy chứng nhận quốc tịch chính là giấy tờ đó.
Yêu cầu khẩn cần một lá thư giải thích lý do, kèm bằng chứng cho thấy mốc thời gian. IRCC nêu năm loại giấy tờ hỗ trợ: vé máy bay hoặc lịch trình kèm bằng chứng thanh toán, thư của nơi làm việc, thư của trường học, giấy bác sĩ và giấy chứng tử. Bộ không nói rõ giấy tờ nào đi với lý do nào. Thư của nơi làm việc nên ghi ngày bắt đầu làm hoặc ngày công việc bị đe dọa; thư của trường nên ghi ngày khai giảng. Nếu chưa có văn bản ghi ngày, hãy đề nghị bên đặt ra hạn chót xác nhận bằng văn bản trước khi gửi.
Cách gửi yêu cầu tùy vào việc bạn đã nộp hồ sơ chưa và đang ở đâu:
- Chưa nộp, nộp trực tuyến (nếu qua được bước kiểm tra điều kiện của IRCC): chọn có khi được hỏi về xử lý khẩn, giải thích lý do và tải giấy tờ lên.
- Chưa nộp, nộp hồ sơ giấy: để thư và giấy tờ trong bộ hồ sơ, ghi “Urgent – Citizenship Certificate (Proof)” bằng chữ to, đậm trên phong bì.
- Đã nộp, đang ở Canada hoặc Mỹ: dùng biểu mẫu trực tuyến của IRCC, mở đầu bằng “Request for urgent processing”, ghi họ tên, ngày sinh, email, số điện thoại, số UCI hoặc số hồ sơ và kèm giấy tờ.
- Đã nộp, đang ở ngoài Canada và Mỹ: liên hệ đại sứ quán, cao ủy hoặc lãnh sự quán nơi bạn đã nộp, kèm số UCI hoặc số hồ sơ.
Không gửi hồ sơ thứ hai vì IRCC sẽ không xử lý hồ sơ trùng. IRCC cũng lưu ý: đáp ứng tiêu chí không bảo đảm được xử lý khẩn; kể cả khi đồng ý, IRCC có thể vẫn không kịp giải quyết; hồ sơ thiếu sẽ không được xử lý dù có xin khẩn hay không. Ngược lại, gửi yêu cầu không đạt tiêu chí cũng không gây bất lợi, hồ sơ vẫn đi theo tiến độ bình thường. Cần nhớ xử lý khẩn chỉ quyết định tốc độ xét, không quyết định bạn có phải công dân hay không.
Sau khi nộp, luật sư có thể làm người đại diện chính thức để IRCC liên lạc trực tiếp, thông qua mẫu Use of a Representative. Nếu viên chức yêu cầu bổ sung, luật sư giúp bạn trả lời trước hạn. Hãy chuẩn bị tinh thần chờ lâu: thời gian xử lý IRCC công bố đã lên tới 34 tháng vào tháng 10.
Nếu bị từ chối, bạn có thể nộp lại hoặc xin Tòa án Liên bang xem xét lại (judicial review). Thời hạn là 30 ngày kể từ khi IRCC thông báo từ chối, và trước hết phải được tòa cho phép. Nếu tòa chấp nhận và phát hiện sai sót, hồ sơ có thể được trả về IRCC để ra quyết định mới. Hãy hỏi trước xem phí luật sư có bao gồm hỗ trợ khi bị từ chối không.
Điều cần nhớ: luật sư giúp hồ sơ chặt chẽ hơn nhưng không kiểm soát được kết quả. Hãy cảnh giác với bất kỳ ai hứa chắc chắn được duyệt, đồng thời kiểm tra tư cách hành nghề của người đại diện trước khi ký hợp đồng.
