Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 29/7/2026 thừa nhận ông không hề biết về cuộc tuyệt thực đang diễn ra của một nhóm du học sinh tại Calgary, khi được hỏi liệu chính phủ của ông có sẵn sàng trục xuất họ hay không. Phát biểu tại cuộc họp báo chung với Thủ hiến Alberta Danielle Smith ở Red Deer, Carney nói rằng ông không quen thuộc với vụ việc cụ thể này, nhưng thừa nhận có quy trình dành cho những người không có giấy phép cư trú hợp lệ và không có quyền xin tị nạn.
Trong khi đó, Thủ hiến Smith trả lời trực tiếp hơn: bà nói rằng những du học sinh đã hết hạn visa và chưa có thường trú nhân thì "cần phải về nước". Tuy nhiên, bà cũng nói thêm rằng nếu những sinh viên này có kỹ năng mà Alberta cần, tỉnh nên có cơ chế để cấp cho họ con đường trở thành thường trú nhân.
Cuộc họp báo diễn ra trong bối cảnh Alberta chuẩn bị tổ chức trưng cầu dân ý về nhập cư vào ngày 19/10/2026, với 9 câu hỏi dành cho cử tri.
Bối cảnh khủng hoảng PGWP tại Portage College
Nhóm sinh viên trung tâm của cuộc khủng hoảng này là những người tốt nghiệp các chương trình giáo dục thường xuyên không tín chỉ do Học viện Trị liệu Nắn xương Canada (CIOT) tại Calgary tổ chức theo hợp tác với Portage College. Từ cuối tháng 6/2026, Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) bắt đầu ra thông báo từ chối giấy phép làm việc sau tốt nghiệp (PGWP) với lý do các chương trình này được xếp loại là không tín chỉ, không đáp ứng tiêu chí theo quy định R205(c)(ii). IRCC cập nhật trang web về điều kiện PGWP vào ngày 24/6/2026 để nêu rõ điều này, nhưng khẳng định đây chỉ là làm rõ quy định hiện hành, không phải thay đổi chính sách. Các sinh viên bị ảnh hưởng cho biết họ đã nhập học và hoàn thành chương trình trước khi có sự làm rõ này.
Theo ước tính, ít nhất 480 sinh viên tốt nghiệp từ các chương trình hợp tác của Portage College đã nhận được thư từ chối chính thức, và các nhà tổ chức cộng đồng cho rằng con số này có thể lên tới 1.500 tại Calgary. Khoảng 1.000 cựu sinh viên đã biểu tình bên ngoài văn phòng IRCC ở Calgary, trong đó 5-6 người đã chuyển sang tuyệt thực để yêu cầu IRCC xem xét lại hồ sơ bị từ chối.
Khoảng cách giữa nhu cầu và chỉ tiêu PNP
Tại cuộc họp báo, Thủ hiến Smith cũng chỉ ra sự chênh lệch lớn trong phân bổ chỉ tiêu chương trình đề cử tỉnh bang (PNP). Bà cho biết Alberta hiện có khoảng 6.400 suất PNP, trong khi có tới 40.000 người đã nộp đơn xin thường trú nhân tại tỉnh. Smith so sánh bất lợi với Quebec, nơi có thể chọn khoảng 45.000 thường trú nhân mỗi năm theo thỏa thuận riêng. Bà lập luận rằng Alberta cần nhiều quyền tự chủ hơn trong việc ra quyết định nhập cư và nếu được phân bổ nhiều chỉ tiêu hơn, tỉnh có thể tạo ra lộ trình rõ ràng hơn cho những sinh viên tốt nghiệp có kỹ năng phù hợp với nhu cầu lao động của Alberta.
Trong khi đó, Thủ tướng Carney dùng cuộc họp báo để khẳng định chính phủ của ông đã "lấy lại quyền kiểm soát" nhập cư sau khi thừa kế một hệ thống mà số lượng du học sinh, lao động tạm thời và người xin tị nạn đã vượt xa kế hoạch. Ông cho biết dòng người xin tị nạn vào Canada hiện giảm khoảng một phần ba, lao động tạm thời giảm khoảng một nửa, và số du học sinh mới đến giảm khoảng hai phần ba so với trước khi chính phủ ông nhậm chức. Những con số này phù hợp với Kế hoạch Bộ Di trú năm 2026, dự kiến lượng cư dân tạm thời mới là 385.000 người, giảm 43% so với mức 673.650 của năm 2025.
Đối với các sinh viên bị từ chối PGWP, các lựa chọn đang thu hẹp dần khi thời hạn tạm trú hết hạn và số lượng vòng mời Express Entry chậm lại trong nửa cuối năm 2026. Portage College đã tuyên bố không thể can thiệp vào quyết định của IRCC và ngừng phát thư hỗ trợ từ ngày 15/7/2026. Các sinh viên bị ảnh hưởng nên giữ lại tất cả giấy tờ gốc và tham khảo ý kiến chuyên gia di trú.
