Với nhiều gia đình mới đến Canada, chuyện để dành tiền cho con học đại học, cao đẳng thường nằm trong danh sách mục tiêu tài chính dài hạn. Một công cụ phổ biến cho việc này là RESP (Registered Education Savings Plan), tức tài khoản tiết kiệm giáo dục được đăng ký với Chính phủ Canada, dùng để tích lũy cho việc học sau trung học của người thụ hưởng.

Người mở tài khoản gọi là người đứng tên (subscriber). Đó có thể là cha mẹ, người giám hộ, ông bà, họ hàng hoặc bạn bè. Thông thường cả người đứng tên lẫn người thụ hưởng đều cần có số an sinh xã hội SIN. Người thụ hưởng phải là cư dân Canada thì mới đủ điều kiện, cũng như mới được nhận và sử dụng các khoản trợ cấp.

Ba loại RESP và cách tiền vào, ra

Hiện có ba loại RESP chính, mỗi loại vận hành hơi khác nhau:

• RESP cá nhân (Individual RESP): chỉ có một người thụ hưởng. Bất kỳ ai cũng có thể mở và đóng tiền, miễn đáp ứng điều kiện.
• RESP gia đình (Family RESP): có thể có nhiều người thụ hưởng, nhưng mỗi người phải có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nhận nuôi với người đứng tên. Tiền đóng góp, lợi nhuận đầu tư và một số khoản hỗ trợ của chính phủ có thể chia cho các người thụ hưởng. Theo Luật Thuế Thu nhập (Income Tax Act), quan hệ huyết thống ở đây là cha mẹ với con (hoặc cháu, chắt), hoặc giữa anh chị em ruột; cháu gọi bằng cô, chú, bác, dì và anh chị em họ không được tính.
• RESP nhóm (Group RESP): do một số đơn vị cung cấp và có thể có quy định riêng, chẳng hạn bắt buộc đóng tiền theo lịch cố định.

Chọn loại nào tùy vào ba yếu tố: bạn đang để dành cho ai, bạn muốn đóng tiền theo cách nào và quy định của từng chương trình.

RESP không giới hạn số tiền đóng mỗi năm, nhưng có mức trần trọn đời là 50.000 đô la cho mỗi người thụ hưởng. Tiền đóng vào không được khấu trừ thuế, đổi lại lợi nhuận đầu tư được hoãn thuế chừng nào còn nằm trong tài khoản. Tùy đơn vị cung cấp và loại tài khoản, tiền trong RESP có thể giữ dưới dạng tiền mặt, chứng chỉ tiền gửi đảm bảo (GIC), quỹ tương hỗ và các khoản đầu tư hợp lệ khác. Khi chọn, nên cân nhắc mục tiêu tài chính, thời gian còn lại trước khi con cần dùng tiền và mức rủi ro mình chấp nhận được.

Khi người thụ hưởng đủ điều kiện dùng tiền cho việc học sau trung học, có hai kiểu rút tiền chính:

• Rút PSE (Post-Secondary Education): lấy từ phần tiền gốc đã đóng. Vì số tiền này được đóng bằng thu nhập đã chịu thuế nên thường rút ra không bị đánh thuế.
• Khoản EAP (Educational Assistance Payments): gồm lợi nhuận đầu tư và các khoản hỗ trợ của chính phủ trong tài khoản. EAP được tính là thu nhập chịu thuế của sinh viên, nhưng tùy thu nhập và các khoản tín thuế, mức thuế phải nộp có thể thấp hoặc bằng không.

Mỗi loại rút tiền có quy định và hạn mức riêng, nên cần nắm rõ trước khi lấy tiền ra.

Nếu con không học tiếp sau trung học, người đứng tên vẫn có lựa chọn: tùy chương trình và hoàn cảnh, có thể giữ tài khoản, đổi người thụ hưởng hoặc rút lại phần tiền gốc. Trường hợp đóng tài khoản và rút hết, phần lợi nhuận đầu tư sẽ chịu quy định đặc biệt và các khoản hỗ trợ của chính phủ có thể phải hoàn trả.

Chính phủ hỗ trợ thêm những gì

Điểm hấp dẫn của RESP là tiền hỗ trợ từ chính phủ. Có khoản tính theo số tiền bạn đóng, có khoản dựa trên thu nhập gia đình.

Trợ cấp CESG (Canada Education Savings Grant) thường cộng thêm 20% trên 2.500 đô la đầu tiên đóng vào mỗi năm, tức tối đa 500 đô la mỗi năm và tối đa 7.200 đô la trọn đời cho mỗi người thụ hưởng. Phần trợ cấp chưa dùng của các năm trước có thể được dùng lại theo quy định. Sau khi bạn đăng ký CESG, đơn vị quản lý RESP sẽ tự yêu cầu trợ cấp mỗi khi có khoản đóng hợp lệ. Tùy thu nhập gia đình, người thụ hưởng còn có thể nhận thêm CESG bổ sung tính trên 500 đô la đầu tiên đóng mỗi năm.

Trái phiếu học tập CLB (Canada Learning Bond) dành cho trẻ thuộc gia đình thu nhập thấp và không đòi hỏi phải đóng tiền vào RESP. Điều kiện là phải mở RESP cho trẻ và nộp đơn xin CLB. Trẻ đủ điều kiện nhận một khoản ban đầu, sau đó nhận thêm cho mỗi năm tiếp tục đủ điều kiện, đến năm 15 tuổi, với mức tối đa trọn đời 2.000 đô la. Người từ 18 đến 20 tuổi có thể tự nộp đơn nhận các khoản CLB chưa được nhận trước đó, hạn chót là một ngày trước sinh nhật 21 tuổi.

Một số tỉnh cũng có chương trình hỗ trợ tiết kiệm giáo dục riêng, hiện có ở British Columbia và Quebec, kèm điều kiện cụ thể.

Với người mới nhập cư, RESP có vài lợi thế đáng kể: lợi nhuận được hoãn thuế đến khi rút; bạn tự quyết số tiền và thời điểm đóng, phù hợp khi thu nhập còn biến động; CESG và CLB giúp khoản tiết kiệm tăng lên mà không cần đóng nhiều. Đặc biệt, mở RESP nhìn chung không cần lịch sử tín dụng tại Canada. Chỉ cần giấy tờ tùy thân, số SIN và tình trạng cư trú tại Canada theo mục đích thuế, bạn có thể mở tài khoản tại ngân hàng, hiệp hội tín dụng (credit union) hoặc nền tảng đầu tư trực tuyến.

Điều cần nhớ: người thụ hưởng phải là cư dân Canada và cả hai bên cần có SIN, mức đóng trọn đời tối đa 50.000 đô la cho mỗi người thụ hưởng, và tiền hỗ trợ có thể phải hoàn trả nếu con không học tiếp. Bắt đầu sớm, dù chỉ với số tiền nhỏ, sẽ giúp khoản tiết kiệm tích lũy dần cùng trợ cấp chính phủ. Nên xem lại tài khoản định kỳ hoặc khi tình hình tài chính thay đổi để điều chỉnh mức đóng và lựa chọn đầu tư.