Ba sắc lệnh tổng thống Mỹ ký ngày 20/7/2026 sẽ áp thuế mới 50% lên hàng trăm nhóm sản phẩm Canada khi nhập vào Mỹ. Thuế dự kiến có hiệu lực từ 0h01 ngày 19/8/2026 theo giờ miền Đông, dựa trên Điều 338 của Đạo luật Thuế quan 1930.
Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ ước tính thuế sẽ bao phủ gần 20 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Canada mỗi năm, từ sữa, đồ uống có cồn đến điện tử, vật liệu xây dựng, nội thất, mỹ phẩm, đồ thể thao và quần áo.
Lý do Mỹ áp thuế
Nhà Trắng coi đây là phản ứng trực tiếp trước những gì họ gọi là sự phân biệt đối xử của Canada với thương mại Mỹ trong ba lĩnh vực.
Thứ nhất là xe cơ giới. Từ tháng 4/2025, Canada áp thuế 25% lên xe Mỹ không đủ điều kiện hưởng thuế suất 0% theo USMCA và tính thuế 25% lên phần hàm lượng không phải từ Canada hoặc Mexico của xe đủ điều kiện, theo hạn ngạch thuế quan riêng cho từng công ty. Sắc lệnh nêu rõ Canada không áp dụng hạn chế tương đương với xe từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức hay Mexico, khiến xuất khẩu xe Mỹ sang Canada giảm khoảng 22%, tương đương 5,6 tỷ USD, trong giai đoạn tháng 4/2025 đến tháng 3/2026 so với năm trước.
Thứ hai là đồ uống có cồn. Tất cả trừ hai tỉnh bang của Canada đã ngừng mua, phân phối hoặc bán lẻ rượu Mỹ mà không áp hạn chế tương đương với các nước khác. Theo bảng thông tin của Nhà Trắng, nhập khẩu đồ uống có cồn từ Mỹ của Canada giảm khoảng 81%, tương đương 582 triệu USD, từ tháng 3/2025 đến tháng 2/2026 so với giai đoạn trước.
Thứ ba là sữa. Nhà Trắng cho rằng hệ thống quản lý cung cầu sữa của Canada ưu đãi hạn ngạch thuế quan cho phô mai nhập từ EU hơn là sữa Mỹ, dù Canada có hiệp định thương mại với cả hai.
Các nhóm sản phẩm bị ảnh hưởng
Ba sắc lệnh bao phủ hơn 500 mã HS (Hệ thống hài hòa) thuộc nhiều ngành. Dù sắc lệnh rộng nhất có nhãn “Xe cơ giới”, danh sách trong Phụ lục II không bao gồm xe con vì ô tô đã chịu thuế riêng theo Điều 232.
| Nhóm sản phẩm | Ví dụ |
|---|---|
| Sữa và chế phẩm | Sữa, kem, whey, caseinat, lactose, nguyên liệu phô mai |
| Đồ uống có cồn | Bia, rượu vang, whisky, rum, vodka, gin, rượu mùi, rượu táo, rượu mạnh |
| Điện tử và thiết bị viễn thông | Điện thoại, thiết bị phát thanh/truyền hình, màn hình, bảng mạch, ăng-ten, linh kiện thu |
| Vật liệu xây dựng | Xi măng, ván ép, ván sợi, cửa, cửa sổ, sàn gỗ, ván dăm, ván lạng |
| Nội thất và đồ gia dụng | Nội thất văn phòng, ghế kim loại, nội thất gỗ, đèn chiếu sáng, đèn, phụ tùng nệm |
| Nhựa và bao bì | Tấm trải sàn nhựa, màng tự dính, túi, hộp, bao bì, chai, đồ dùng bàn ăn, thùng chứa |
| Quần áo và dệt may | Áo thun, áo len, áo khoác, quần, áo choàng, găng tay, mũ, vải không dệt, dây dệt |
| Đồ chơi và đồ thể thao | Đồ chơi, máy chơi game, cần câu, gậy khúc côn cầu, dụng cụ golf, giày trượt băng, dụng cụ tập thể dục |
| Mỹ phẩm và nước hoa | Tinh dầu, nước hoa, son môi, trang điểm mắt, kem dưỡng da, sản phẩm tóc, nến |
| Nông sản | Mật ong, cây sống, hoa cắt cành, hạt giống, củ, rong biển, chiết xuất thực vật, nhựa tự nhiên |
| Gỗ và giấy | Than củi, gỗ xẻ, bột gỗ, giấy dán tường, phong bì, khăn giấy, thùng carton |
| Da và hành lý | Da sống, vali, túi xách, dây dắt chó, găng tay da, lông thú |
| Máy móc và dụng cụ | Dụng cụ cầm tay, cưa, cờ lê, dao cạo, két sắt, cần cẩu, nồi hơi, tuabin thủy lực, máy chế biến thực phẩm |
| Hóa chất và khoáng sản | Muối, mannitol, sorbitol, mực, sơn, phụ gia dầu nhờn, hóa chất từ dầu mỏ |
| Trang sức và kim loại quý | Trang sức vàng, bạc, kim cương, trang sức giả, tiền xu |
| Nghệ thuật, đồ cổ và sưu tầm | Tranh gốc, bản in, tác phẩm điêu khắc, tem bưu chính, đồ cổ trên 100 năm |
| Tàu thuyền và xe máy | Xe máy điện, cầu phao, tàu hải đăng, xuồng cứu sinh |
Những gì được miễn trừ
Bảng thông tin của Nhà Trắng nêu rõ một số nhóm không bị áp thuế 50%: năng lượng (dầu, khí đốt tự nhiên), kali (phân bón), cá, khoáng sản quan trọng, sản phẩm hàng không vũ trụ theo Hiệp định WTO về Thương mại Máy bay Dân dụng, và hàng đã chịu thuế Điều 232 (ô tô, thép, nhôm, đồng, gỗ, chất bán dẫn, dược phẩm).
Ai thực sự trả thuế?
Thuế 50% do Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ thu từ các nhà nhập khẩu Mỹ khi hàng qua biên giới. Nhà xuất khẩu Canada không phải trả tiền cho chính phủ Mỹ. Nhà nhập khẩu Mỹ có ba lựa chọn: tự hấp thụ chi phí, giảm giá mua từ nhà cung cấp Canada, hoặc chuyển chi phí sang người tiêu dùng Mỹ. Trên thực tế, họ thường kết hợp cả ba, khiến hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ gánh chịu gánh nặng kinh tế qua giá tăng và biên lợi nhuận bị siết.
Thuế này không trực tiếp đánh vào người tiêu dùng Canada, nhưng biến động tỷ giá và chi phí chuỗi cung ứng có thể gây ảnh hưởng thứ cấp. Nếu Canada trả đũa bằng thuế quan lên hàng Mỹ, giá bán lẻ hàng Mỹ tại Canada sẽ tăng, tác động trực tiếp hơn đến người tiêu dùng Canada.
Tác động tới kinh tế Canada
Hàng bị đánh thuế chiếm khoảng 5% kim ngạch xuất khẩu của Canada sang Mỹ, tương đương 20 tỷ USD mỗi năm. TD Economics ước tính nếu thuế duy trì, tăng trưởng GDP của Canada có thể giảm 0,3–0,6 điểm phần trăm trong năm tới, khả năng cao ở mức thấp hơn. Các nhà phân tích khác dự báo tăng trưởng giảm 0,2–0,3 điểm phần trăm trong cả 2026 và 2027, nhưng không kỳ vọng suy thoái chỉ vì các biện pháp này.
Nguy cơ lớn hơn là sự dịch chuyển nhu cầu: khi nhà nhập khẩu Mỹ đối mặt thuế 50% lên hàng điện tử, nội thất, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng Canada, họ có thể chuyển sang nhà cung cấp nước khác. Sắc lệnh dẫn chứng trong lĩnh vực ô tô: nhập khẩu xe Mexico của Canada tăng 23,6% sau khi Canada áp thuế đơn phương lên xe Mỹ, còn nhập từ Nhật, Hàn, Đức tăng 10–13,5%. Sự thay thế tương tự có thể xảy ra ngược lại với Canada.
Sản xuất, nông nghiệp, vật liệu xây dựng và doanh nghiệp xuất khẩu vừa và nhỏ chịu ảnh hưởng nặng nhất. British Columbia, Ontario và Quebec được dự báo bị ảnh hưởng nhiều nhất do kinh tế gắn sâu với chuỗi cung ứng Mỹ.
Đàm phán vẫn tiếp tục
Bộ trưởng Thương mại Canada Dominic LeBlanc và Trưởng đoàn đàm phán Janice Charette đã gặp Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer bốn lần trong ba tuần. Một nguồn tin chính phủ Canada nói với Reuters ngày 13/8 rằng đàm phán tiến triển tốt và Washington cũng muốn đạt thỏa thuận trước 19/8. Thủ tướng Mark Carney tuyên bố trả đũa vẫn là phương án nếu đàm phán thất bại, nhưng tránh công bố biện pháp cụ thể vì cho rằng trả đũa sớm là phản tác dụng. Canada sẵn sàng giải quyết các bất bình của Mỹ về phân phối rượu, hạn ngạch sữa và thuế ô tô, đồng thời tìm cách giảm thuế Điều 232 lên thép và nhôm. Trưởng đoàn đàm phán Canada cảnh báo nếu thuế có hiệu lực, đó sẽ là “vách đá” có nguy cơ chấm dứt đàm phán.
Bối cảnh rộng hơn
Các mức thuế này chồng lên các biện pháp hiện hành của Mỹ với thép, nhôm, đồng, ô tô, xe tải, gỗ, chất bán dẫn và dược phẩm. Ngày 1/7, Mỹ không gia hạn USMCA thêm 16 năm, đưa hiệp định vào chế độ rà soát hằng năm, tăng thêm bất ổn cấu trúc. Bảng thông tin của Nhà Trắng ghi nhận chỉ có Trung Quốc và Canada chọn trả đũa thay vì đàm phán. Ngân hàng Trung ương Canada ước tính GDP cuối 2026 có thể thấp hơn 1,5% so với dự báo trước khi căng thẳng leo thang. Kinh tế Canada tăng 1,7% trong 2025, chậm nhất kể từ suy thoái 2020.
Những gì cần theo dõi
Trước thềm 19/8, có thể xảy ra: đạt thỏa thuận khung dẫn đến hoãn hoặc điều chỉnh thuế; thuế có hiệu lực như dự kiến, leo thang căng thẳng; hoặc Canada công bố thuế trả đũa, lần đầu từ tháng 9/2025, làm tăng giá hàng Mỹ tại Canada. Doanh nghiệp hai bên nên rà soát danh sách thuế, đánh giá chuỗi cung ứng và tham vấn chuyên gia hải quan trước 19/8.
