Tuần này tôi ngồi nghe hồ sơ của một bạn nữ gần 30 tuổi ở TP.HCM. Bạn đi làm gần bốn năm, tháng nào cũng nhận lương qua chuyển khoản, nhưng không một công ty nào ký hợp đồng lao động chính thức, không đóng bảo hiểm xã hội, không đóng thuế. Câu đầu tiên bạn hỏi tôi cũng là câu nhiều người nhắn cho tôi nhất: không có hợp đồng lao động có định cư Canada được không. Bài này tôi viết lại đúng những gì đã trao đổi trong buổi hôm đó, để bạn nào đang ở hoàn cảnh giống vậy biết mình cần làm gì tiếp.

Không Có Hợp Đồng Lao Động Có Định Cư Canada Được Không? Trả Lời Ngắn Trước

Được, nhưng khó hơn và phải đi đường khác. Không có hợp đồng lao động thì bạn vẫn định cư Canada được, chỉ là bạn không dùng được con đường chấm điểm kinh nghiệm, vì kinh nghiệm nào không chứng minh được trên giấy tờ thì coi như bằng không.

Chỗ nhiều người hiểu nhầm nằm ở đây: IRCC không hỏi bạn có bảo hiểm xã hội hay không. Theo điều kiện chương trình Federal Skilled Worker trên canada.ca, kinh nghiệm được tính phải là công việc có trả lương (nhận lương hoặc hoa hồng, việc thiện nguyện và thực tập không lương không được tính), thuộc nhóm nghề TEER 0, 1, 2 hoặc 3, cùng mã NOC với nghề chính bạn khai, làm trong vòng 10 năm gần nhất, và đủ tối thiểu 1 năm liên tục hoặc 1.560 giờ.

Nghĩa là điều kiện gốc là công việc có trả lương, không phải là bảo hiểm xã hội. Vấn đề chỉ là bạn lấy gì để chứng minh.

Hồ Sơ Thật: Bạn Ấy Có Gì Và Thiếu Gì Khi Muốn Định Cư Canada

Những gì bạn ấy có

• Bằng đại học, ngành luật, sau đó chuyển sang mảng kinh doanh
• Gần bốn năm đi làm thật, có sao kê ngân hàng nhận lương hằng tháng
• Gia đình đồng thuận, sức khoẻ là một lý do thật sự khiến bạn muốn đổi khí hậu
• Đã tìm hiểu về Canada suốt hai đến ba năm, không phải người mới nghe qua rồi thích

Những gì bạn ấy thiếu

• Không có hợp đồng lao động ở cả hai công ty gần nhất
• Không đóng bảo hiểm xã hội, không có chứng từ thuế thu nhập cá nhân
• Chưa thi IELTS, mới chỉ đang ôn và tự ước lượng điểm
• Chưa làm WES, tức bằng đại học chưa được đánh giá tương đương
• Hộ chiếu trắng, chưa từng xin visa du lịch bất kỳ nước nào
• Không có người thân hay bạn bè ở Canada
• Có khoảng trống một đến ba tháng giữa các công việc

Vì sao trước đó bạn ấy bị từ chối liên tục

Bạn kể trong hai ba năm đi hỏi, đơn vị nào cũng lắc đầu. Du học thì được bảo là không đủ hồ sơ chứng minh. Xuất khẩu lao động thì bạn tự thấy sức khoẻ không hợp. Hướng tiếng Pháp thì bạn không biết tiếng Pháp. Có nơi khuyên bạn tự nộp rồi thôi, không hỏi thêm gì.

Tôi nghĩ lý do thật nằm ở chỗ khác: hồ sơ của bạn không có giấy tờ, mà không có giấy tờ thì không ai biết bắt đầu từ đâu, nên từ chối là cách nhanh nhất. Đó chính là điều tôi muốn viết bài này để gỡ. Nếu bạn cũng đang phân vân liệu định cư Canada có dễ không, bài đó nói rõ bốn chỗ khó thật của hồ sơ.

Chứng Minh Kinh Nghiệm Làm Việc Khi Định Cư Canada Bằng Những Giấy Tờ Nào

IRCC liệt kê rõ các loại giấy tờ được chấp nhận làm bằng chứng công việc trong danh mục hồ sơ hỗ trợ trên canada.ca:

• Hợp đồng lao động
• Phiếu lương
• Thư xác nhận của chủ lao động, trong đó ghi rõ nhiệm vụ công việc, thời gian làm việc từ ngày nào đến ngày nào, và mức lương
• Chứng từ thuế

Đọc kỹ thì thấy đây là danh sách hoặc, không phải danh sách và. Bạn không có hợp đồng lao động thì vẫn còn ba cửa còn lại. Trong trường hợp bạn nữ này, cửa đi được là thư xác nhận của chủ lao động cộng với sao kê ngân hàng chứng minh dòng lương chảy vào tài khoản đều đặn từ tháng nào đến tháng nào.

Vì vậy việc tôi dặn bạn làm ngay không phải là chạy đi lo hồ sơ định cư Canada, mà là quay lại xin bằng được thư xác nhận công việc từ chủ cũ, và tải sao kê ngân hàng theo đúng khoảng thời gian đã làm.

Hình 2: Kinh nghiệm chứng minh được thì vẫn định cư Canada được, kể cả khi thiếu hợp đồng

Nhảy Việc Nhiều Và Khoảng Trống Thời Gian Có Ảnh Hưởng Định Cư Canada Không

Bạn ấy lo nhất chuyện này, sợ bị đánh giá là người hay nhảy việc. Tôi trả lời đúng như trong buổi: cứ khai đúng thực tế, có khoảng trống thì để nguyên khoảng trống, không cần làm màu.

Lý do rất đơn giản. Viên chức xét hồ sơ so chéo mọi thứ bạn nộp. Một CV đẹp nhưng không khớp với sao kê, không khớp với thư xác nhận, sẽ tạo ra nghi ngờ lớn hơn nhiều so với một CV có vài tháng trống nhưng mọi con số đều khớp. Trong hồ sơ định cư Canada, thứ đắt nhất là sự nhất quán, không phải sự hoàn hảo.

Nguyên tắc tôi đưa cho bạn ấy: kinh nghiệm nào có đủ giấy tờ thì khai, kinh nghiệm nào không có giấy tờ thì không khai. Bước đầu tiên là thật trước đã.

Hộ Chiếu Trắng Có Định Cư Canada Được Không

Hộ chiếu trắng không phải là điều kiện loại. Không có quy định nào bắt bạn phải đi vài nước rồi mới được nộp hồ sơ định cư Canada.

Nhưng tôi có hỏi bạn ấy một câu và tôi nghĩ bạn đọc bài này cũng nên tự hỏi: bạn nói ở đây không hợp, vậy nhỡ sang Canada cũng không hợp thì sao, khi bạn chưa từng đặt chân ra khỏi Việt Nam. Đây không phải câu để dọa. Đây là câu để bạn cân nhắc xem có nên đi một chuyến ngắn trước, vừa để biết mình có hợp với môi trường bên đó không, vừa tạo lịch sử xuất nhập cảnh cho những lần xin visa sau.

Chưa Thi IELTS, Chưa Làm WES Thì Bắt Đầu Từ Đâu

Bạn ấy nói mình muốn thi là phải điểm cao nên cứ ôn mãi chưa thi. Tôi thấy đây là cái bẫy phổ biến nhất với người muốn định cư Canada diện tay nghề.

Điểm IELTS bạn tự ước lượng không có giá trị trong hồ sơ. Chỉ có bảng điểm thật mới cho bạn biết mình đang đứng ở đâu, và mới cho phép tính điểm CRS. Bằng đại học chưa qua WES cũng vậy, nó chưa được quy đổi thành gì cả.

Nói thêm cho đúng: WES không phải điều kiện bắt buộc của mọi chương trình. Có những hướng đi, nhất là các diện gắn với thư mời làm việc, không đòi bạn phải đánh giá bằng cấp. Nhưng nếu bạn chuẩn bị sẵn từ sớm thì khi cơ hội mở ra bạn nộp được ngay, không phải chờ vài tháng làm thủ tục. Riêng bảng điểm tiếng Anh thì gần như hướng nào cũng cần.

Nói cách khác, khi chưa có con số tiếng Anh thật thì không ai trả lời chính xác được cho bạn câu bạn có đi được hay không. Vì vậy thứ tự đúng là: đặt ngày thi IELTS, chuẩn bị dần WES, rồi mới bàn đến chương trình. Bạn có thể tự tính thử điểm CRS và tra mã NOC cho nghề của mình để hình dung trước khoảng cách còn lại.

Hướng Đã Chọn Cho Hồ Sơ Này: Work Permit Trước, PR Tính Sau

Sau khi loại dần, hướng còn lại cho bạn ấy là đi làm. Mục tiêu trước mắt không phải thường trú nhân, mà là sang Canada bằng work permit trước, tích luỹ kinh nghiệm làm việc tại Canada, rồi mới tính chuyện lên PR sau. Tôi đã viết riêng lộ trình này trong bài đi Canada theo diện lao động.

Tôi muốn nói rõ chỗ này vì nó khác hẳn kỳ vọng của nhiều người. Hầu hết các gia đình tôi làm cùng đều nhắm thẳng PR ngay từ đầu, và họ có nền hồ sơ khác. Với một bạn độc thân, chưa có giấy tờ kinh nghiệm, chưa có bảng điểm tiếng Anh, thì việc đặt mục tiêu PR ngay là tự đặt mình vào thế thất vọng. Đi được sang trước, làm việc hợp pháp, có kinh nghiệm Canada trên giấy tờ, đó mới là bước đi thực tế.

Hình 1: Thư đề cử gắn với công việc thật, minh hoạ vì sao định cư Canada phải bắt đầu từ giấy tờ công việc

Hình 3: Nộp xong là chờ, nên phần quyết định nằm ở khâu gom giấy tờ trước đó

Bảy Việc Cần Làm Ngay Để Hồ Sơ Định Cư Canada Của Bạn Có Giấy Tờ

1. Liệt kê đúng mọi nơi đã làm, kể cả nơi làm ngắn, để nguyên khoảng trống thời gian
2. Với mỗi nơi, xin thư xác nhận công việc có nhiệm vụ, thời gian, mức lương
3. Tải sao kê ngân hàng đúng khoảng thời gian nhận lương ở từng nơi
4. Gom hợp đồng, quyết định, email giao việc, bất cứ thứ gì có ngày tháng
5. Đăng ký thi IELTS với một ngày cụ thể, đừng ôn vô thời hạn
6. Chuẩn bị hồ sơ WES cho bằng đại học, không bắt buộc với mọi chương trình nhưng có sẵn thì luôn lợi
7. Nếu công việc hiện tại không dùng tiếng Anh, cân nhắc chuyển sang môi trường có dùng tiếng Anh để vừa luyện vừa tạo kinh nghiệm khai được

Bảy việc này bạn tự làm được, không cần ai. Và làm xong bảy việc này thì hồ sơ của bạn từ chỗ không ai nhận sẽ thành hồ sơ có thể mang đi hỏi.

FAQ Về Việc Định Cư Canada Khi Thiếu Giấy Tờ Công Việc

Không đóng bảo hiểm xã hội có định cư Canada được không?

Được. IRCC không đặt điều kiện bảo hiểm xã hội. Điều kiện là công việc có trả lương và bạn chứng minh được bằng một trong các loại giấy tờ họ chấp nhận.

Chỉ có sao kê ngân hàng, không có gì khác, thì có định cư Canada được không?

Sao kê một mình thường là chưa đủ, vì nó chỉ chứng minh dòng tiền chứ không chứng minh bạn làm nhiệm vụ gì. Nên ghép sao kê với thư xác nhận của chủ lao động, đó là cặp giấy tờ mạnh nhất khi bạn không có hợp đồng.

Nhảy việc nhiều có bị đánh trượt không?

Nhảy việc tự nó không phải lý do từ chối. Điều gây rủi ro là khai không khớp giữa CV và giấy tờ.

Định cư Canada cho người độc thân có khó hơn không?

Độc thân không bị bất lợi về điều kiện, thậm chí trong cách chấm điểm Express Entry còn có phần thuận. Cái khó của bạn độc thân trẻ thường nằm ở nền hồ sơ chưa dày, chứ không nằm ở tình trạng hôn nhân.

Kết Luận

Quay lại câu hỏi đầu bài, không có hợp đồng lao động có định cư Canada được không. Câu trả lời của tôi là được, với điều kiện bạn chịu quay lại làm phần chán nhất: đi xin lại giấy tờ cho những năm mình đã làm thật.

Tôi nói rõ vai trò của mình để bạn yên tâm. Tôi không phải chuyên gia di trú và tôi không tư vấn di trú. Việc của tôi là nghe hồ sơ, chỉ ra chỗ đang trống và đồng hành cùng bạn. Phần tư vấn pháp lý và kết luận hồ sơ do đội ngũ RCIC có giấy phép hành nghề của CAPR thực hiện, đúng theo quy định của luật di trú Canada về việc chỉ người có giấy phép mới được tư vấn di trú thu phí. Bạn có thể tự kiểm tra giấy phép của bất kỳ ai tư vấn cho mình trên cổng tra cứu công khai của CICC.

Nhưng phần bảy việc phía trên thì không ai làm thay bạn được, và cũng không tốn gì ngoài thời gian.

Nếu bạn đang ở đúng hoàn cảnh này, hãy bắt đầu bằng việc gọi lại cho công ty cũ xin một lá thư xác nhận. Đó là bước nhỏ nhất nhưng đổi được nhiều nhất.

Đọc Tiếp Loạt Bài Về Định Cư Canada

• Định cư Canada có dễ không
• Đi Canada theo diện lao động
• Điều kiện định cư Canada diện doanh nhân ở Alberta
• Cho con đi học khi định cư Canada

Căn Bệnh Tự Đọc Rồi Tự Kết Luận

Tôi phải nói thẳng một chuyện mà tôi thấy là bệnh rất nặng của người Việt mình khi tìm hiểu định cư Canada: tự đọc rồi tự kết luận.

Bạn đọc vài chục bài trên mạng, xem vài chục video, vào dăm ba nhóm, hỏi thêm mấy người quen đã đi. Rồi bạn tự ghép tất cả lại thành một kết luận cho hồ sơ của chính mình. Sau đó bạn đi tìm người làm dịch vụ với cái kết luận đã có sẵn trong đầu, và chỉ hỏi những câu để xác nhận điều mình đã tin sẵn.

Chỗ hỏng nằm ở đây: mấy chục bài bạn đọc đều nói về hồ sơ của người khác. Không một bài nào, kể cả bài này, nói về hồ sơ của bạn. Chương trình nào cũng có điều kiện phụ, ngoại lệ và cách viên chức nhìn từng tình tiết. Một chi tiết tưởng nhỏ như ngành nghề bạn đang làm, năm bạn nghỉ việc, hay tờ giấy bạn không giữ lại, có thể đổi hoàn toàn kết luận mà bạn đã tự đưa ra.

Điều tôi tiếc nhất trong nghề này là gặp không ít người ngồi xuống thẩm định hồ sơ với RCIC sau khi đã tiêu mất hàng trăm triệu. Số tiền đó không phải trả cho hồ sơ. Nó trả cho một hướng đi sai được chọn ngay từ đầu, cho những khoản đặt cọc không lấy lại được, cho những chuyến đi và những bộ giấy tờ làm ra rồi bỏ đó, và tệ nhất là trả bằng một đến hai năm của cả gia đình. Đến lúc ngồi với chuyên gia thì câu đầu tiên họ nghe được thường là: giá mà tôi hỏi sớm hơn.

Buổi thẩm định thì ngược lại. Nó diễn ra trước khi bạn tiêu tiền, nó rẻ hơn nhiều lần cái giá của một quyết định sai, và nó cho bạn biết mình đang đứng ở đâu bằng con mắt của người có giấy phép hành nghề, chứ không phải bằng con mắt của người đang muốn bán cho bạn một dịch vụ.

Nếu sau bài này bạn chỉ làm được một việc, hãy làm việc này: đưa hồ sơ cho một RCIC có giấy phép đọc trước khi bạn tiêu đồng nào. Đặt lịch thẩm định hồ sơ định cư Canada cùng RCIC có giấy phép tại đây.

Bạn Muốn Hỏi Tiếp Về Hồ Sơ Định Cư Canada Của Mình

Bốn cách để đi tiếp, chọn cách nào hợp với bạn:

• Vào nhóm Zalo để dự các buổi hỏi đáp trực tiếp với chuyên gia RCIC: tham gia nhóm hỏi đáp định cư Canada. Đây là lối nhanh nhất để câu hỏi của bạn được trả lời.
• Đăng ký kênh YouTube của CAPR để xem các buổi phân tích hồ sơ thật: kênh YouTube của CAPR hướng dẫn định cư Canada.
• Gửi email kèm CV và mô tả hoàn cảnh của bạn về hello@canadapr.vn.
• Gọi hoặc nhắn Zalo số 0336 785 988 nếu bạn muốn trao đổi nhanh.

Khi liên hệ, bạn gửi luôn ba thứ này để tiết kiệm thời gian cho cả hai bên: CV đúng thực tế, bảng điểm tiếng Anh nếu đã có, và danh sách giấy tờ công việc bạn đang giữ trong tay.

Ghi Chú Về Nguồn Nội Dung

Nội dung bài viết này được trợ lý của tôi ghi chép và biên tập lại theo hướng dẫn của tôi, từ các buổi trao đổi giữa chuyên gia RCIC có giấy phép và khách hàng của CAPR, kết hợp đối chiếu với thông tin công bố trên trang chính thức của Chính phủ Canada và của tỉnh bang. Mọi chi tiết nhận dạng khách hàng đã được lược bỏ. Bài viết là thông tin tham khảo chung, không phải tư vấn di trú cho trường hợp cụ thể của bạn, và không tạo thành quan hệ tư vấn giữa bạn với tôi hay với CAPR. Chính sách, hạn ngạch và điều kiện của các chương trình định cư Canada thay đổi theo thời gian, còn mỗi hồ sơ lại có tình tiết riêng. Trước khi ra bất kỳ quyết định nào, bạn hãy đối chiếu với nguồn chính thức và làm việc trực tiếp với luật sư di trú hoặc RCIC có giấy phép hành nghề.

Tôi là Hòa Vân, kết nối định cư Canada an toàn.