Giữa năm 1840 và 1930, gần một triệu người Pháp-Canada rời tỉnh Quebec để tìm cuộc sống mới tại Mỹ. Nhờ một thay đổi lớn trong luật quốc tịch Canada có hiệu lực từ tháng 12/2025, con cháu của họ giờ đây có thể trở thành công dân Canada theo dòng dõi, ngay cả khi chưa từng đến Canada.
Cuộc ‘đại xuất huyết’ của người Pháp-Canada
Sự kiện di cư này được gọi là la grande saignée (cuộc đại xuất huyết). Khoảng 900.000 cư dân Quebec đã vượt biên giới phía nam sang Mỹ do áp lực dân số ở các vùng nông thôn Quebec và cơ hội kinh tế hạn chế. Trong khi đó, tin tức về công nghiệp hóa ở New England lan nhanh, và các tuyến đường sắt nối Quebec với các bang của Mỹ khiến hành trình trở nên nhanh hơn, rẻ hơn. Hàng nghìn người đã đến các thị trấn nhà máy ở New England, nơi cả gia đình làm việc trong ngành dệt may. Nhiều người sau đó quay về, nhưng những người ở lại đã hình thành các cộng đồng gắn bó chặt chẽ, được gọi là les Petits Canada (Little Canada).
Dấu ấn của Little Canada tại Mỹ
Dư âm của cuộc di cư này vẫn còn hiện hữu. Các thành phố như Lowell và Fall River (Massachusetts), Manchester và Nashua (New Hampshire), Burlington (Vermont), Lewiston (Maine) vẫn là nơi sinh sống của những cộng đồng có gốc gác Pháp-Canada mạnh mẽ. Tại Biddeford, Maine, lễ hội La Kermesse tôn vinh di sản Pháp-Canada; Leominster, Massachusetts tổ chức Lễ hội Pháp-Canada Leominster. Và trên bàn ăn khắp New England, các món ăn Quebec như tourtière, poutine và crêtons vẫn là món ăn thoải mái.
Đạo luật C-3 và ý nghĩa với hậu duệ
Ngày 15/12/2025, Đạo luật C-3 của Canada có hiệu lực, loại bỏ giới hạn thế hệ thứ nhất đối với quyền công dân theo dòng dõi được áp dụng từ năm 2009. Theo luật mới, bất kỳ ai sinh trước ngày 15/12/2025 và có thể chứng minh dòng dõi liên tục từ một tổ tiên người Canada (không giới hạn số thế hệ) đều được công nhận là công dân Canada theo dòng dõi. Đối với hậu duệ của cuộc đại di cư Quebec, điều này có ý nghĩa sâu sắc: họ có thể trực tiếp nộp đơn xin chứng minh quốc tịch Canada và sau đó xin hộ chiếu Canada, mà không cần yêu cầu cư trú, lễ tuyên thệ hay bài kiểm tra quốc tịch.
Tại New Hampshire – bang có tỷ lệ người gốc Canada tự khai cao nhất nước Mỹ – khoảng 1/4 cư dân có thể đủ điều kiện xin hộ chiếu Canada. Vermont, Massachusetts và Rhode Island cũng không kém xa.
Nếu bạn hoặc gia đình bạn có nguồn gốc từ các bang New England, đặc biệt là các thị trấn như Woonsocket, Lowell, Manchester hay Lewiston, khả năng bạn có tổ tiên người Canada là rất cao. Những họ phổ biến nhất của Quebec như Tremblay, Gagnon, Côté, Bouchard, Lavoie, Bélanger, Fortin thường xuất hiện trong gia phả. Tuy nhiên, nhiều họ Pháp-Canada đã bị Anh hóa, nên những cái tên như White, King, Wood, Rivers hay Carpenter có thể là bản dịch của họ gốc Pháp.
Kể từ khi đạo luật được thông qua, hàng nghìn người Mỹ đã nộp đơn xin chứng minh quốc tịch Canada – riêng tháng 1/2026 có hơn 2.500 đơn. Hồ sơ giấy tờ cần có giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn và hồ sơ rửa tội để chứng minh dòng dõi. Thời gian xử lý hiện khoảng 12 tháng. Sau khi có chứng minh quốc tịch, bạn có thể xin hộ chiếu Canada. Với tư cách công dân Canada, bạn có quyền sống và làm việc tại Canada vô thời hạn mà không phải từ bỏ quốc tịch Mỹ, đồng thời không phát sinh thêm nghĩa vụ thuế thu nhập nào (vì thuế thu nhập Canada áp dụng dựa trên nơi cư trú).
Nhờ đạo luật này, đối với hàng triệu người Mỹ, việc kết nối lại với cội nguồn không chỉ là hành trình cảm xúc – đó là di sản sống và tấm hộ chiếu đến một đất nước mới.
