Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) vừa cập nhật công cụ ước tính thời gian xử lý vào ngày 9/10, theo đó đơn xin xác nhận quốc tịch Canada mới hiện mất 34 tháng để xử lý, tăng một tháng so với con số 33 tháng của tháng 9.

Đây là mức tăng nhỏ nhất kể từ khi thời gian chờ bắt đầu leo thang vào tháng 5/2026. Đáng chú ý, IRCC cũng báo cáo số người chờ giảm so với tháng trước, lần đầu tiên kể từ khi Canada mở rộng Luật Quốc tịch vào tháng 12/2025. Cụ thể, cơ quan này ghi nhận 130.700 người đang chờ quyết định, giảm 5.300 so với 136.000 của tháng 9.

Cả hai chỉ số này đều phá vỡ xu hướng của năm tháng trước đó. Từ tháng 5 đến tháng 9, mỗi lần tăng đều lớn hơn lần trước. Tháng 9 tăng 8 tháng so với mức 25 tháng của tháng 8, còn tháng 10 chỉ tăng 1 tháng. Tính theo tỷ lệ phần trăm, mức tăng của tháng 10 là 3,0%, so với 32,0% của tháng trước đó.

Thời gian chờ được công bố đã từng giảm một lần trước đây. IRCC đã cắt giảm từ 11 tháng xuống 10 tháng vào tháng 3/2026, trước khi đợt leo thang mùa hè bắt đầu, với thời gian chờ tăng gấp ba lần kể từ đó.

Dưới đây là bảng so sánh thời gian chờ qua các tháng, cho thấy mức tăng đột biến trong mùa hè và sự chững lại bất ngờ trong tháng 10:

Tháng	Thời gian chờ công bố	Mức tăng	Tăng so với tháng trước
Tháng 5/2026	12 tháng	+2 tháng	20,0%
Tháng 6/2026	15 tháng	+3 tháng	25,0%
Tháng 7/2026	19 tháng	+4 tháng	26,7%
Tháng 8/2026	25 tháng	+6 tháng	31,6%
Tháng 9/2026	33 tháng	+8 tháng	32,0%
Tháng 10/2026	34 tháng	+1 tháng	3,0%

IRCC đếm được 130.700 người đang chờ quyết định trong tháng 10, giảm từ 136.000 của tháng 9. Mọi con số trước đó về hàng đợi đơn xin quốc tịch đều cho thấy số lượng tiếp tục tăng nhanh. Tháng 8 chứng kiến mức tăng lớn nhất với 22.300 hồ sơ, còn tháng 9 thêm 14.200 hồ sơ.

Hàng đợi nhỏ hơn đồng nghĩa với việc IRCC đã hoàn tất nhiều đơn hơn so với số nhận được trong kỳ. Tuy nhiên, cơ quan này chưa cho biết nguyên nhân dẫn đến thay đổi. Điều quan trọng cần lưu ý: một lần giảm chưa đủ để khẳng định xu hướng. Hàng đợi sẽ cần tiếp tục giảm trong tháng 11 để cho thấy tình hình thực sự đảo chiều.

Tăng tốc xử lý: Ai có thể được ưu tiên?

IRCC có thể xử lý một số đơn xin cấp chứng nhận trước hàng đợi thông qua quy trình gọi là xử lý khẩn cấp. Cơ quan này xem xét từng yêu cầu dựa trên hoàn cảnh cụ thể. IRCC liệt kê tám trường hợp có thể được đẩy nhanh, bao gồm: có việc làm sắp nhận hoặc đang có nguy cơ mất việc, nhập học tại trường học, tang lễ hoặc bệnh nặng trong gia đình, không thể xin hộ chiếu quốc tịch khác, phải từ bỏ quốc tịch khác theo thời hạn, chuyển con nhỏ đến Canada, con sinh ra ở nước ngoài có cha/mẹ là công dân Canada, lương hưu/bảo hiểm y tế/số an sinh xã hội, tình trạng không quốc tịch, hoặc bị tổn hại do chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch, xu hướng tính dục, bản dạng giới…

Đối với công dân hai quốc tịch, IRCC có tuyến xử lý riêng nếu họ có vé máy bay đến Canada trong vòng sáu tháng kể từ ngày nộp đơn. Người Mỹ gốc Canada có thể bay đến Canada bằng hộ chiếu Mỹ hợp lệ, nhưng nên mang theo giấy tờ chứng minh quốc tịch Canada để xuất trình khi nhập cảnh.

Hồ sơ xin xử lý khẩn cấp cần có thư giải thích lý do và bằng chứng về thời hạn. IRCC chấp nhận các loại giấy tờ như vé máy bay kèm biên lai thanh toán, thư từ chủ lao động, thư từ trường học, giấy bác sĩ, giấy chứng tử. Tùy vào việc đã nộp đơn hay chưa và đang ở đâu, người nộp có thể gửi yêu cầu qua cổng thông tin trực tuyến, qua bưu điện (ghi rõ “Urgent – Citizenship Certificate (Proof)” trên phong bì), hoặc qua biểu mẫu web của IRCC. Cần cung cấp số UCI hoặc số đơn để IRCC tra cứu hồ sơ.

IRCC lưu ý rằng việc đáp ứng tiêu chí không đảm bảo đơn sẽ được xử lý khẩn cấp, và ngay cả khi đồng ý, cơ quan này cũng có thể không hoàn tất kịp thời. Đơn không đầy đủ sẽ không được xử lý dù có yêu cầu khẩn cấp hay không. Một yêu cầu nằm ngoài tiêu chí sẽ không làm chậm đơn, nhưng cũng không được ưu tiên.

Vì sao hàng đợi lại dài đến vậy?

Ngày 15/12/2025, Canada đã bãi bỏ giới hạn thế hệ thứ nhất đối với quốc tịch theo huyết thống cho những người sinh trước ngày đó. Thay đổi này đồng nghĩa với việc một người có dòng dõi liên tục đến tổ tiên Canada sẽ là công dân Canada ngay cả khi có nhiều thế hệ xen giữa. Điều này mở ra cánh cửa cho hàng triệu người Mỹ gốc Canada, và đơn xin đã tăng đều đặn mỗi tháng kể từ đó.

IRCC xây dựng ước tính thời gian xử lý dựa trên số hồ sơ đang chờ trước một đơn mới, cùng với nhân sự và khối lượng dự kiến tiếp nhận. Việc rà soát lại các chứng nhận đã cấp trước đó đã tiêu tốn một phần nguồn lực của cơ quan này vào đầu năm nay. IRCC đã tạm dừng hoàn tất đơn xin quốc tịch theo huyết thống trong khoảng một tháng để kiểm tra tài liệu, và kết thúc rà soát vào ngày 30/6.

Chờ đợi hiếm khi có lợi cho người đủ điều kiện hưởng quốc tịch theo huyết thống. IRCC đếm số hồ sơ phía trước vào ngày đơn đến, nên người nộp muộn sẽ xếp sau tất cả những ai đã nộp từ mùa thu, và hàng đợi đã tăng khoảng 90.000 người kể từ khi luật thay đổi.

Bất kỳ ai sinh trước ngày 15/12/2025 có thể truy nguyên dòng dõi liên tục đến ông bà, cụ hoặc tổ tiên xa hơn là công dân Canada đều có thể đang giữ quốc tịch Canada. Nơi sinh không quan trọng, cũng không cần tổ tiên đó từng có hộ chiếu Canada hay sống ở Canada khi trưởng thành. Giấy chứng nhận quốc tịch Canada xác nhận tình trạng đã có và mở ra các quyền lợi đi kèm, bao gồm hộ chiếu Canada.