Tính đến ngày 3/9, thời gian xử lý đơn xin xác nhận quốc tịch Canada theo huyết thống đã lên tới 33 tháng, tăng 8 tháng so với ước tính hồi tháng 8. Với hơn 136.000 người đang chờ, những người Canada gốc theo huyết thống phải đợi gần ba năm mới có thể chứng minh tình trạng công dân và hưởng các quyền đi kèm.

Đáng chú ý, Cơ quan Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) sẽ ưu tiên xử lý một số hồ sơ trước những hồ sơ khác. Cơ quan này đưa ra 9 ví dụ về các trường hợp có thể đủ điều kiện xử lý khẩn cấp.

Xử lý khẩn cấp là gì và nhanh đến mức nào?

Để yêu cầu xử lý khẩn cấp, người nộp đơn cần gửi kèm một lá thư giải thích lý do vào hồ sơ xin cấp chứng nhận quốc tịch đã hoàn chỉnh. Nếu được chấp thuận, hồ sơ sẽ được đẩy lên trước hàng đợi 33 tháng. Tuy nhiên, tiêu chuẩn bằng chứng vẫn giữ nguyên và IRCC sẽ trả lại hồ sơ thiếu giấy tờ thay vì xử lý.

IRCC nói rõ về giới hạn: một yêu cầu hợp lệ không đảm bảo được chấp thuận, và ngay cả khi được chấp thuận, IRCC cũng có thể hoàn tất hồ sơ quá muộn để giải quyết tình huống của bạn. Cơ quan này không công bố thời gian xử lý cụ thể cho yêu cầu khẩn cấp. Quyết định và tốc độ đều thuộc thẩm quyền của viên chức xem xét hồ sơ.

Thực tế, thời gian có thể rất ngắn. Cohen Immigration Law đã nộp đơn xin xác nhận quốc tịch vào tháng 5 kèm yêu cầu xử lý khẩn cấp vì người nộp đơn sắp nhập học tại Canada. IRCC đã chấp thuận vào cuối tháng 8. Tuy nhiên, trường hợp này không nên được coi là tiêu chuẩn dịch vụ, vì thời gian có thể ngắn hơn hoặc dài hơn tùy vào quyết định của viên chức và độ phức tạp của từng hồ sơ.

Trong thời gian chờ, IRCC không gửi thông báo xác nhận yêu cầu đã được chấp thuận. Hầu hết người nộp đơn chỉ nhận được quyết định cuối cùng. Ngoại lệ duy nhất là khi IRCC yêu cầu giấy tờ xác nhận và đưa ra thời hạn ngắn. Người nộp đơn nên theo dõi địa chỉ email đã ghi trong đơn.

9 trường hợp được xem xét xử lý khẩn cấp

Hầu hết các lý do IRCC chấp nhận đều gắn với một mốc thời gian cụ thể, kèm giấy tờ chứng minh tính cấp bách của mốc đó. Dưới đây là các trường hợp IRCC liệt kê là có thể được xử lý khẩn cấp:

• Có lời mời làm việc với ngày bắt đầu cụ thể.
• Đang có việc làm nhưng có nguy cơ mất việc.
• Có suất học tại trường học, cao đẳng hoặc đại học với ngày nhập học.
• Có người thân qua đời hoặc mắc bệnh hiểm nghèo.
• Không thể xin hộ chiếu của quốc tịch khác.
• Phải từ bỏ quốc tịch khác theo thời hạn cố định.
• Chuyển con chưa thành niên đến Canada.
• Con sinh ra ở nước ngoài có cha/mẹ là công dân Canada.
• Cần lương hưu, chăm sóc sức khỏe hoặc số an sinh xã hội.
• Không có quốc tịch (stateless).
• Bị tổn hại hoặc khó khăn liên quan đến chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch, xu hướng tính dục, bản dạng giới hoặc thành viên của một nhóm cụ thể.

Ngoài ra, IRCC có một lộ trình riêng cho người có hai quốc tịch. Lộ trình này áp dụng khi người nộp đơn vừa là công dân của một quốc gia được miễn thị thực Canada, vừa có bằng chứng về chuyến bay đến Canada trong vòng sáu tháng kể từ ngày nộp đơn. Trong trường hợp này, người nộp đơn có thể yêu cầu xử lý khẩn cấp bất kể lý do ở trên.

Một lưu ý cho công dân Canada – Hoa Kỳ: họ có thể bay đến Canada bằng hộ chiếu Mỹ hợp lệ hoặc hộ chiếu Canada hợp lệ, nên không cần chứng nhận quốc tịch để lên máy bay. Tuy nhiên, nếu chỉ dùng hộ chiếu Mỹ, họ cần mang theo giấy tờ chứng minh quốc tịch Canada và có thể phải qua kiểm tra nhập cư. Chứng nhận quốc tịch chính là giấy tờ đó.

IRCC không đưa ra tài liệu cụ thể cho từng lý do, nhưng nhìn chung cần một lá thư giải thích lý do cần xử lý khẩn cấp kèm bằng chứng về mốc thời gian. Các loại giấy tờ hỗ trợ được IRCC đề cập gồm: vé máy bay hoặc lịch trình kèm chứng từ thanh toán, thư từ chủ lao động, thư từ trường học, giấy xác nhận của bác sĩ và giấy chứng tử.

Về cách gửi yêu cầu, nếu chưa nộp đơn, người nộp đơn có thể nộp trực tuyến nếu đủ điều kiện, hoặc nộp bản giấy nếu không đủ điều kiện. Trong đơn trực tuyến có mục hỏi có cần xử lý khẩn cấp không; chọn có, giải thích lý do và tải lên giấy tờ hỗ trợ. Với đơn giấy, đặt thư và giấy tờ vào gói hồ sơ, ghi rõ “Urgent – Citizenship Certificate (Proof)” bằng chữ lớn, đậm trên phong bì. Nếu đã nộp đơn, người ở Canada hoặc Hoa Kỳ dùng biểu mẫu web của IRCC, bắt đầu bằng “Request for urgent processing” và ghi rõ họ tên, ngày sinh, email, số điện thoại cùng số UCI hoặc số đơn. Người ở ngoài Canada và Hoa Kỳ liên hệ đại sứ quán, cao ủy hoặc lãnh sự quán nơi đã nộp đơn. IRCC lưu ý không gửi thêm đơn thứ hai vì sẽ không được xử lý.

IRCC cũng đưa ra cảnh báo: đáp ứng tiêu chí không đảm bảo được xử lý khẩn cấp; ngay cả khi đồng ý, IRCC có thể không hoàn tất kịp thời gian; hồ sơ thiếu giấy tờ sẽ không được xử lý dù có yêu cầu khẩn cấp hay không; và yêu cầu không đúng tiêu chí sẽ không làm chậm thêm hồ sơ, vốn vẫn tiếp tục ở tốc độ thông thường.

Điều quan trọng là yêu cầu khẩn cấp chỉ quyết định tốc độ xem xét hồ sơ, không quyết định việc bạn có phải là công dân Canada hay không. Nếu chưa chắc chắn về tình trạng của mình, nên xác minh trước. Việc khai man trong yêu cầu xử lý khẩn cấp có thể bị coi là gian lận, dẫn đến từ chối, cấm nộp đơn xin quốc tịch trong 5 năm, ghi nhận gian lận vĩnh viễn với IRCC và trong một số trường hợp mất tình trạng đã được cấp dựa trên thông tin sai lệch.