“Anh không sợ trượt hồ sơ. Anh sợ vợ anh sẽ nói: ‘Thấy chưa, em đã bảo rồi.'”
Người phụ nữ ngồi đối diện anh Tuấn khẽ mỉm cười. Chiếc răng khểnh ở khoé miệng cô hiện ra rất nhẹ, rồi lại biến đi.
1. Mười một giờ đêm trên ban công
Sài Gòn tháng Năm. Mười một giờ đêm.
Vợ anh Tuấn vừa tắt đèn phòng ngủ chừng mười phút trước. Bé Minh thì ngủ từ chín giờ — sáng mai con vào trường gặp các bạn đầu năm lớp 4. Bé Bống nhỏ hơn, ngủ trên tay mẹ. Cả căn hộ tầng 12 chìm vào một thứ im lặng quen thuộc — chỉ còn tiếng máy lạnh và tiếng xe Grab thi thoảng vọng lên từ con đường dưới kia.
Anh Tuấn ngồi ngoài ban công với một lon bia chưa mở.
Anh thường ngồi đây sau giờ đi làm về. Hơn hai năm rồi. Cái ghế nhựa đặt sát lan can, lưng quay vào phòng khách, mắt nhìn về phía những ánh đèn mờ của Quận 7. Anh không uống bia liền. Anh chỉ giữ lon bia trong tay — cái lạnh đọng giọt mồ hôi nhỏ chảy xuống cổ tay anh.
Anh mở Facebook.
Lướt vài giây, mắt anh dừng lại trên một bức ảnh.
Một người đàn ông đứng bên một con đường. Dưới chân phủ một lớp lá phong đỏ. Bên cạnh anh ta, một người phụ nữ ôm đứa con nhỏ. Đứa con lớn hơn đứng phía trước, mặc áo khoác đỏ, cười phá lên — răng cửa của nó vừa rụng.
Caption: “Mùa thu thứ nhất ở Halifax. Cảm ơn vợ. Cảm ơn em đã không bỏ anh ở những ngày khó khăn nhất.”
Anh Tuấn nhìn cái tên đăng ảnh. Phong.
Phong là ai? Anh Tuấn lục lại trí nhớ. Phải mất mấy giây.
Phong, công trường Bình Dương, năm 2019.
Phong khi đó là công nhân hiện trường, dưới quyền anh Tuấn một bậc. Phong là người hay đến mượn bút của anh trong các cuộc họp. Phong là người ăn cơm hộp trưa cùng anh ở cái quán mì gói trước cổng công trường — quán mà chủ là một bà cô người Quảng Nam.
Bây giờ Phong đứng dưới lá phong đỏ ở Halifax. Cùng cả gia đình.
Anh Tuấn comment dưới ảnh.
“Mày sang Canada lâu chưa?”
Năm phút sau, Phong trả lời.
“Tao sang được năm tháng rồi mày ơi. Cả nhà đang đợi cái thẻ PR thôi. Anh em hồi xưa giờ ai cũng có cuộc đời mới hết. Bao giờ mày đi?”
Anh Tuấn đặt điện thoại xuống.
Anh không trả lời comment đó.
Anh ngồi nhìn ra phía xa, nơi những ánh đèn của một toà cao ốc đang chuyển từ xanh sang đỏ, theo nhịp quảng cáo nào đó anh không quan tâm.
Năm tháng. Phong đã ở Canada năm tháng.
Anh nhớ lại lần đầu tiên anh ngồi xuống cùng một cố vấn định cư — tháng Sáu năm 2023. Hôm đó anh xin nghỉ phép một buổi, mặc áo sơ mi mới ủi, lái xe gần một tiếng tới văn phòng. Anh đã nghĩ chỉ ba tháng nữa anh sẽ nộp hồ sơ.
Hai năm trôi qua. Anh đã có ba buổi tư vấn miễn phí. Anh đã in ra mười hai cái checklist khác nhau. Anh đã thi IELTS một lần, được Overall 5.5 — chưa đủ. Anh nói với vợ là sẽ thi lại. Anh chưa đăng ký thi lại. Anh nói với vợ là chờ vợ học xong khoá tiếng Anh ở trung tâm. Vợ anh chưa bắt đầu khoá đó.
Mỗi tối, anh ngồi đây.
Mỗi tối, anh tự nói với mình: “Mai sẽ khác.”
Hai năm.
2. Một cuộc gặp không hẹn trước
Tuần sau, anh Tuấn không hẹn ai cả.
Anh chỉ tình cờ thấy một dòng status trên một group Facebook về định cư.
Anh Tuấn click vào tên Răng Khểnh Định Cư. Anh đọc một bài. Rồi đọc hai bài. Rồi anh nhắn tin.
Hai ngày sau, anh đến một văn phòng làm việc ở Quận 7. Cô đặt cuốn sổ tay ghi chép giữa bàn rồi ngước lên.
Cô không hỏi anh là ai. Cô không hỏi anh đến vì việc gì.
Cô khẽ mỉm cười. Chiếc răng khểnh ở khoé miệng cô hiện ra, rồi cô đẩy chiếc ghế đối diện ra một chút.
— “Anh ngồi đi.”
Anh Tuấn ngồi xuống.
Cô không mở máy tính. Cô không lấy hồ sơ ra. Cô chỉ đặt hai tay lên cuốn sổ tay.
— “Anh đã tìm hiểu định cư Canada bao lâu rồi?”
Anh Tuấn ngập ngừng.
— “Hơn hai năm.”
Cô gật đầu chậm rãi, như thể câu trả lời này cô đã nghe nhiều lần.
— “Anh tự tìm hiểu được bao nhiêu chương trình phù hợp rồi?”
— “Tôi không đếm. Tầm gần chục.”
— “Anh ngồi nói chuyện với cố vấn di trú ở bao nhiêu nơi?”
— “Ba nơi.”
— “Anh chưa nộp hồ sơ ở đâu?”
Anh Tuấn lắc đầu.
Cô khẽ mỉm cười lần nữa.
— “Em xin nói trước một điều với anh. Em không phải luật sư di trú. Em là người đã đi qua đúng con đường này, đã ngã ở đúng những chỗ anh đang đứng. Mỗi hồ sơ em nhận, em vẫn nhờ luật sư và chuyên gia di trú kiểm tra. Đó là phần bắt buộc của quy trình mà em không bao giờ bỏ. Em không thay thế ai cả.”
Anh Tuấn gật đầu.
Cô lấy bút.
— “Bây giờ, anh kể cho em nghe một điều: Tại sao trong hai năm vừa qua, anh chưa nộp hồ sơ?”
3. Ba câu phá vỡ hai năm im lặng
Anh Tuấn nuốt nước bọt.
Anh đã chuẩn bị sẵn ba câu trả lời. Anh đã nói ba câu này với ba người cố vấn trước, với vợ, với đứa em trai, với chính mình mỗi tối trên ban công.
— “Vì IELTS tôi chưa đủ. Vợ tôi thì còn do dự. Mà chính sách Canada thì cứ thay đổi liên tục, tôi không muốn nộp vội rồi trượt.”
Cô không gật. Cô cũng không lắc.
Cô chỉ nhìn anh.
— “Anh Tuấn này…”
Cô gọi tên anh lần đầu. Anh không nhớ mình đã đưa tên cho cô lúc nào.
— “Em sẽ nói với anh ba câu. Anh có thể không đồng ý. Nhưng em cần anh nghe đến hết.”
Anh gật.
— “Câu thứ nhất.”
Cô ngả người về sau ghế.
— “Anh không sợ trượt hồ sơ. Anh sợ vợ anh sẽ nói: ‘Thấy chưa, em đã bảo rồi.'”
Anh Tuấn cứng người. Anh định mở miệng phản đối.
Cô giơ tay ra.
— “Anh cứ nghe hết đã. Câu thứ hai.”
— “Vợ anh không từ chối đi Canada. Cô ấy chỉ chưa thấy một con đường rõ ràng để gật đầu. Cô ấy không phản đối Canada. Cô ấy phản đối sự mơ hồ.”
Anh Tuấn ngừng thở một nhịp.
Trong hai năm qua, vợ anh đã nói bốn lần câu “Em không muốn anh đi.” Mỗi lần, anh lại lấy đó làm lý do để tạm ngừng. Anh chưa bao giờ hỏi vợ: “Em không muốn anh đi, hay em không muốn anh đi theo cách mà mình chưa rõ?”
— “Câu thứ ba.”
Cô gập cuốn sổ tay lại.
— “Anh không cần thêm IELTS. Anh đã đủ. Chỉ là anh chưa biết mình đã đủ cho con đường nào.”
Anh Tuấn ngồi im.
Lúc này anh mới nhận ra — anh đã đến đây không phải để xin một con đường.
Anh đến đây để xin được nói thật.
— “Em không nói anh sai. Em chỉ nói anh đang đứng nhầm chỗ. Anh đang đứng trước cánh cửa lớn nhất — cánh cửa đòi điểm số cao theo chương trình Liên bang của Canada, đòi tiếng Anh cao, đòi tuổi trẻ. Cánh cửa ấy không phải dành cho mọi người. Cánh cửa ấy không dành cho anh. Còn có những cánh cửa khác — anh cần đến đúng cửa.”
Cô lại mở cuốn sổ tay.
4. Con đường mang tên Direct PR
Cô lật một trang trắng. Cô viết ba dòng:
Có một việc làm cụ thể cần anh.
Có một thị trấn cần đúng nghề của anh.
Có một cánh cửa không yêu cầu anh giỏi tiếng Anh hơn anh đang có.
— “Với nghề của anh, anh không cần điểm IELTS cao. Anh cần một lá thư mời làm việc của một đơn vị đủ điều kiện bảo lãnh định cư, một bản đánh giá bằng cấp tương đương Canada, và một bản kế hoạch định cư đơn giản. Cả gia đình nộp hồ sơ thường trú từ Việt Nam. Vợ anh đi cùng. Hai con anh đi cùng. Bé Minh đi học lớp 4 trường công Halifax — miễn phí. Vợ anh, một khi anh có giấy phép làm việc, cô ấy có một loại giấy phép làm việc đi kèm dành riêng cho vợ. Cô ấy có thể đi làm bất kỳ việc gì cô ấy muốn. Cô ấy không bị phụ thuộc.”
Anh Tuấn nuốt nước bọt.
— “Cô ấy không bị phụ thuộc?”
— “Không. Đó là điều em muốn anh mang về nhà tối nay. Anh nói với vợ: Em đi cùng. Em không là người phụ thuộc trong hồ sơ này. Em có quyền làm việc riêng của em ngay khi mình landing. Câu nói đó sẽ thay đổi cách cô ấy nghĩ về Canada.”
Cô khẽ mỉm cười. Chiếc răng khểnh lại hiện ra một lần.
— “Em xin nhắc lại một điều. Em không tự làm hồ sơ một mình. Hồ sơ của anh sẽ được team hồ sơ, luật sư và chuyên gia di trú có giấy phép kiểm tra và trực tiếp nộp.”
Cô lật sang một trang khác trong cuốn sổ.
Trên góc trang có một bức ảnh nhỏ — hai đứa nhỏ mang ba lô đứng trước cổng trường. Bé nhỏ trong ảnh cầm hộp cơm trưa hình con voi.
— “Con của một gia đình em từng đồng hành. Cũng làm công trình như anh. Bốn tháng trước, các bé còn đang ở Việt Nam. Bức ảnh này là sáng đầu tiên các con đi học ở Canada.”
Anh Tuấn nhìn vào cuốn sổ tay. Anh chưa từng gặp người trong ảnh. Nhưng cảnh đứa nhỏ cầm hộp cơm hình con voi làm anh nhớ tới bé Bống của anh, sáng nào cũng đòi mang theo con thú nhồi bông đi nhà trẻ.
5. Một năm
Cô đặt bút xuống.
— “Em không hứa với anh một con số cụ thể. Thời gian trong di trú không ai kiểm soát được. Nếu hôm nay anh bắt đầu, thì một ngày nào đó, anh có thể đã không còn ngồi đây nữa.”
Anh Tuấn nhìn tờ giấy.
Cũng chừng đó thời gian anh đã trì hoãn trong hai năm vừa qua mà không tiến lên một bước.
Anh nhìn ra cửa sổ. Đèn đường Quận 7 chuyển vàng. Một con đường thẳng, đèn vàng đều tăm tắp.
Anh tưởng tượng một buổi sáng tháng Mười Hai — không phải tháng Mười Hai năm nay. Tháng Mười Hai năm sau.
Anh đứng giữa một khu phố nhỏ bên kia bờ Đại Tây Dương. Bé Minh kéo tay anh: “Bố ơi, lá phong đỏ thật là đẹp.”
Buổi chiều, vợ anh ngồi trong một tiệm cà phê trên đường chính của thị trấn. Cô gọi điện cho mẹ ở Cẩm Lệ. Lần đầu sau hai năm, giọng cô bình thản.
Đêm xuống, anh ngồi đếm chi phí công trình bên cửa sổ. Bên ngoài tuyết bắt đầu rơi. Anh không còn đếm ngày như trên ban công Sài Gòn nữa.
Anh quay lại, nhìn Răng Khểnh.
— “Tại sao tôi không thấy con đường này trong suốt hai năm vừa qua?”
Cô khẽ mỉm cười.
— “Vì anh đã đi tìm câu trả lời ở khắp mọi nơi. Trừ một chỗ — bên trong chính mình. Anh không hỏi: Hồ sơ của tôi cần gì? Anh hỏi: Canada cần gì? Hai câu hỏi đó dẫn về hai con đường rất khác nhau.”
6. Tờ giấy gấp đôi
Cô đứng dậy. Cô đóng cuốn sổ tay. Cô đặt vào tay anh Tuấn một tờ giấy gấp đôi.
— “Anh đọc khi nào về nhà. Đừng đọc bây giờ.”
Cô khẽ mỉm cười lần cuối. Chiếc răng khểnh hiện ra, rồi cô đi về phía cửa.
Trước khi ra, cô quay lại nói thêm một câu:
— “Em không nhận hết hồ sơ của tất cả mọi người. Nhưng bất kỳ hồ sơ nào em nhận, em đặt cả lòng vào đó. Và em vẫn nhờ luật sư xem mỗi hồ sơ. Phần đó em không làm một mình.”
Cánh cửa khép lại.
Anh Tuấn ngồi lại một mình. Cuốn sổ tay không còn trên bàn. Chỉ còn tờ giấy gấp đôi trong tay anh.
Anh không đọc.
Anh đứng dậy, lái xe về nhà. Mười một giờ đêm, lại là Sài Gòn, lại là ban công.
Vợ anh chưa ngủ.
— “Anh đi đâu về vậy?”
Anh không trả lời câu hỏi đó. Anh ngồi xuống cạnh cô, mở tờ giấy gấp đôi.
Bên trong có ba dòng chữ viết tay:
Người ta không tìm thông tin định cư. Người ta tìm một người không phán xét mình vì sợ.
Anh không cần vợ anh đồng ý trước khi bắt đầu. Anh cần một con đường rõ ràng để cô ấy không còn lý do do dự.
Câu hỏi của anh không phải “bao giờ tôi đủ tốt để đi”. Mà là: “Tôi sẽ ngồi trên ban công này bao nhiêu năm nữa, để nhìn người khác đã đi mất?”
— Răng Khểnh Định Cư
Anh Tuấn đưa tờ giấy cho vợ.
Cô đọc chậm. Đọc xong, cô không nói gì. Cô chỉ nhìn anh — không phải cái nhìn dò xét hai năm qua anh đã quen thuộc. Là cái nhìn của một người đã chờ rất lâu được nói một câu gì đó.
— “Anh à…”
Vợ anh hít một hơi.
— “Anh chỉ chưa bao giờ vẽ cho em một con đường thôi. Em chưa từng nói em không muốn đi.”
Đêm đó, lần đầu trong hai năm, anh Tuấn ngủ với một quyết định.
Bài học rút ra
1. Trì hoãn không miễn phí. Trì hoãn được tính bằng mỗi bức ảnh người khác đăng dưới lá phong đỏ trong khi bạn vẫn ngồi trên ban công.
Anh Phong từng là công nhân dưới quyền anh Tuấn. Hôm nay anh Phong đứng dưới lá phong đỏ ở Halifax. Hai năm trì hoãn của anh Tuấn dài hơn cả một bộ hồ sơ định cư từ đầu đến cuối.
2. Vợ bạn không từ chối Canada. Vợ bạn từ chối sự mơ hồ.
Một câu “em không đồng ý” của vợ thường ẩn chứa: “Anh đã chuẩn bị gì? Anh có chắc không? Nếu trượt thì sao? Em sẽ làm gì nếu sang đó?” — đó không phải từ chối. Đó là những câu hỏi bạn chưa trả lời được. Trả lời được rồi, “không đồng ý” sẽ tự đổi thành “mình đi cùng anh”.
3. IELTS là chìa khoá của MỘT cánh cửa — không phải chìa khoá của MỌI cánh cửa.
Có những con đường cần tiếng Anh cao. Có những con đường chỉ cần tiếng Anh đủ giao tiếp công trường. Cánh cửa nào hợp với bạn phụ thuộc vào kinh nghiệm của bạn — không phải điểm IELTS bạn. Đứng nhầm trước cánh cửa lớn, bạn sẽ thấy mình mãi mãi không đủ. Đứng đúng trước cánh cửa của mình, bạn sẽ phát hiện ra mình đã đủ từ lâu rồi.
Lời kết
Anh Tuấn không phải người duy nhất ngồi trên một ban công nào đó tối nay.
Có những người đã đọc hàng chục tài liệu, đã ngồi xuống cùng nhiều cố vấn, đã tham dự nhiều diễn đàn, hội thảo khác nhau — vẫn không tiến lên một bước. Không phải vì họ thiếu thông minh. Không phải vì họ thiếu tiền. Là vì họ đã đi tìm câu trả lời ở khắp mọi nơi, trừ một chỗ — bên trong chính mình.
Không phải Canada chưa mở cửa cho bạn.
Là bạn chưa mở đúng câu hỏi cho mình.
────────────────────
Nếu anh chị đang thấy mình trong câu chuyện này, hãy bắt đầu bằng một bước nhỏ.
Anh chị có muốn tìm con đường định cư phù hợp cho gia đình mình?
Hãy bấm vào đường link này: để Răng Khểnh đọc hồ sơ của anh chị.
