Canada vừa ban hành chính sách tạm thời, miễn áp dụng lệnh cấm xét đơn tị nạn đối với trẻ vị thành niên không có người đi kèm (unaccompanied minors). Theo đó, những đối tượng này sẽ không bị ảnh hưởng bởi quy định thời hạn một năm và quy định 14 ngày vốn được áp dụng từ tháng 6/2025.
Ngày 19/5/2026, Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) công bố chính sách tạm thời mới, miễn trừ cho trẻ vị thành niên không có người đi kèm khỏi lệnh cấm nộp đơn tị nạn sau một năm kể từ khi nhập cảnh. Lệnh cấm này được ban hành theo Dự luật C-12, có hiệu lực từ ngày 3/6/2025, áp dụng với những người nhập cảnh Canada sau ngày 24/6/2020.
Theo chính sách tạm thời, trẻ vị thành niên không có người đi kèm là trẻ dưới 18 tuổi, không có cha mẹ hoặc người lớn chịu trách nhiệm pháp lý đi cùng tại Canada. Chính sách này cũng miễn trừ cho các em khỏi lệnh cấm nộp đơn tị nạn đối với người nhập cảnh qua biên giới đất liền Mỹ-Canada ngoài cửa khẩu.
Chính sách mới thay đổi điều gì?
Chính sách tạm thời miễn trừ cho trẻ vị thành niên không có người đi kèm khỏi hai quy định trong Dự luật C-12, vốn sẽ khiến đơn của các em không được xem xét:
- Quy định một năm: Đơn tị nạn nộp sau hơn một năm kể từ lần đầu nhập cảnh Canada (sau ngày 24/6/2020) sẽ không được chuyển đến Hội đồng Di trú và Tị nạn (IRB).
- Quy định 14 ngày: Đơn tị nạn nộp sau 14 ngày kể từ khi nhập cảnh bất hợp pháp từ Mỹ qua biên giới đất liền ngoài cửa khẩu sẽ không được chuyển đến IRB.
Cả hai quy định này áp dụng cho các đơn nộp từ ngày 3/6/2025. Chính sách ngày 19/5 tạo ra ngoại lệ: nhân viên IRCC được ủy quyền có thể miễn trừ cho trẻ vị thành niên không có người đi kèm khỏi cả hai quy định. Đơn của các em sau đó sẽ được xem xét theo quy trình thông thường; nếu đủ điều kiện, đơn sẽ được chuyển đến IRB để ra quyết định.
Ai được hưởng lợi?
Chính sách áp dụng cho một nhóm đối tượng hẹp. Để đủ điều kiện, người nộp đơn phải đáp ứng cả ba điều kiện sau:
- Đã nộp đơn xin tị nạn tại Canada;
- Dưới 18 tuổi tại thời điểm nộp đơn;
- Không có cha mẹ hoặc người lớn chịu trách nhiệm pháp lý tại Canada vào thời điểm đó.
Điều kiện về độ tuổi được xác định dựa trên ngày nộp đơn. Người nộp đơn có thể đã đủ 18 tuổi sau đó nhưng vẫn đủ điều kiện nếu dưới 18 tuổi khi nộp đơn.
Những điều chính sách không làm
Chính sách miễn trừ này có giới hạn. Nó không:
- Bỏ qua các quy định về điều kiện khác: Trẻ vị thành niên vẫn phải đáp ứng mọi yêu cầu khác của Đạo luật Bảo vệ Di trú và Tị nạn (IRPA).
- Thay đổi Hiệp định Quốc gia thứ ba an toàn (STCA) giữa Canada và Mỹ.
- Mở lại các đơn đã bị từ chối trước ngày 19/5/2026.
STCA là hiệp định giữa Canada và Mỹ có hiệu lực từ năm 2004, dựa trên nguyên tắc người xin tị nạn phải tìm kiếm sự bảo vệ tại quốc gia an toàn đầu tiên họ đến. Trên thực tế, người đang ở Mỹ thường không thể xin tị nạn tại biên giới đất liền Canada-Mỹ, vì họ được yêu cầu xin tị nạn tại Mỹ (và ngược lại). Kể từ năm 2023, hiệp định này áp dụng trên toàn bộ biên giới đất liền, bao gồm cả khu vực ngoài cửa khẩu.
Lưu ý cho người nộp đơn
Nếu bạn là trẻ vị thành niên không có người đi kèm đang xin tị nạn hoặc hỗ trợ các em, cần thực hiện các bước sau:
- Nộp đơn xin tị nạn với nhân viên di trú theo quy định;
- Xác định rõ người nộp đơn là trẻ vị thành niên không có người đi kèm trong quá trình xem xét điều kiện và trong đơn xin tị nạn;
- Chuẩn bị bằng chứng về độ tuổi và việc không có cha mẹ hoặc người giám hộ tại Canada.
Không có mẫu đơn riêng cho việc miễn trừ này.
Nếu đơn vẫn bị từ chối thì sao?
Đơn không được chuyển đến IRB không đồng nghĩa với việc bị trục xuất. Trong hầu hết các trường hợp, người nộp đơn có thể yêu cầu Đánh giá rủi ro trước khi trục xuất (PRRA). PRRA xem xét rủi ro mà người đó phải đối mặt nếu bị Canada trục xuất.
Tại sao IRCC thực hiện thay đổi này?
Trong quá trình tranh luận tại Quốc hội về Dự luật C-12, chính phủ đã cam kết tạo ra ngoại lệ này vì trẻ vị thành niên không có người đi kèm thiếu người giám hộ hợp pháp, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận quy trình tị nạn và trình bày trường hợp của các em. Chính sách tạm thời ngày 19/5 sẽ duy trì ngoại lệ này cho đến khi có “giải pháp lâu dài” được thiết lập.
