Ở bang Minnesota (Mỹ), ngày càng nhiều người đang lật lại sổ sách giáo xứ, giấy khai sinh và hôn thú cũ để trả lời một câu hỏi: liệu ông bà, cụ kỵ gốc Quebec có khiến họ trở thành công dân Canada hay không. Gọi điện tới Hội Lịch sử Little Canada (Little Canada Historical Society, LCHS) thời gian này, bạn sẽ thấy mình không phải người duy nhất thắc mắc chuyện đó.
Trước lượng câu hỏi dồn dập, chủ tịch hội là ông Jon Tremblay chọn cách mở cửa hội tổ chức một buổi hướng dẫn không chính thức. Từ buổi đó, hội soạn ra một bộ tài liệu khởi đầu, phát cho bất kỳ ai gia nhập hội.
Bill C-3 thay đổi luật quốc tịch thế nào
Làn sóng quan tâm này bắt nguồn từ thay đổi khá mới trong luật quốc tịch Canada. Ngày 15 tháng 12 năm 2025, Bill C-3 chính thức có hiệu lực, xóa bỏ giới hạn “thế hệ thứ nhất” đối với quốc tịch theo huyết thống trong một số trường hợp nhất định.
Theo quy định cũ, công dân Canada sinh ra ở nước ngoài nhìn chung không thể truyền quốc tịch cho con nếu đứa trẻ cũng sinh ở nước ngoài. Giới hạn này nay không còn áp dụng với những người sinh trước ngày 15 tháng 12 năm 2025.
Điều đó có nghĩa là người Mỹ sinh trước mốc này, nếu truy được dòng dõi tới một tổ tiên Canada đủ điều kiện, có thể đã là công dân Canada, kể cả khi mối liên hệ đi qua ông bà hay cụ sinh tại Canada. Kể từ khi Bill C-3 có hiệu lực, mỗi tháng có hàng chục nghìn người Mỹ nộp đơn xin giấy chứng nhận quốc tịch Canada chỉ dựa trên nguồn gốc tổ tiên.
Bản thân ông Tremblay cũng nằm trong số đó. Ông mất hai tháng nghiên cứu, gửi email và đi lại các tòa án quận để gom giấy tờ, trước khi nộp hồ sơ xin quốc tịch theo huyết thống hồi đầu năm 2026.
Gốc gác Pháp-Canada của Minnesota
Little Canada, thành phố nằm ngay phía bắc St. Paul, do các gia đình người Pháp-Canada và người Métis lập nên. John Vanek, nhà sử học và cây bút người Minnesota, là hậu duệ của một trong những gia đình đó. Ông đang ghi chép lại lịch sử dòng họ cho cuốn sách The Long Road to Little Canada, hiện mới ở giai đoạn đầu. Trong quá trình tìm hiểu, ông nhận thấy người gốc Pháp-Canada đã góp công lớn trong việc hình thành St. Paul và thành phố song sinh Minneapolis. Ngày nay, hậu duệ của họ tại Mỹ có thể là công dân Canada và đủ điều kiện cấp hộ chiếu Canada.
Khó nói chính xác bao nhiêu cư dân có chung nguồn gốc này. Theo ông Tremblay, người Ý và các cộng đồng khác đến sau người Pháp-Canada, còn khu vực Twin Cities đã phát triển mạnh trong 50 năm qua. Dù vậy, ông cho rằng “có thể nói hơn một nửa dân số tìm được mối liên hệ gia đình”.
Nhiều gia đình lần đầu biết mình có thể có quyền công dân Canada. Bất ngờ nhất thường là những nhà không mang họ Pháp-Canada: nhiều khi một người ông cưới vợ gốc Pháp-Canada, rồi mối liên hệ ấy bị “thất lạc” qua các thế hệ, như lời ông Tremblay.
Đến nay, hội đã tổ chức bốn buổi hướng dẫn, mỗi buổi có từ 12 đến 50 người tham dự, phần lớn đang truy dòng họ về Quebec. Ông Tremblay nói mục tiêu là chỉ đúng hướng cho mọi người: “LCHS có rất nhiều tư liệu và nhiều người đã được lợi từ bộ sưu tập sổ sách giáo xứ của chúng tôi. Tổng giáo phận ở đây hoàn toàn quá tải. Dù không cấp được bản sao có chứng thực, chúng tôi vẫn có thể cung cấp bản sao của tài liệu gốc.”
Với những gia đình nghi mình có gốc Pháp-Canada nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, ông Vanek gợi ý:
- Bắt đầu từ người thân gần nhất: cha mẹ, ông bà, rồi lần ngược lên.
- Xem gia đình đang giữ gì: khi đã xác định được một tổ tiên sinh tại Canada, hãy tìm giấy tờ ngay trong nhà, như bản hôn thú hay giấy khai sinh có chứng thực. Đây thường là cách rẻ nhất.
- Tìm nhánh ngắn nhất về Canada: càng ít thế hệ phải chứng minh, hồ sơ càng đơn giản và người xét duyệt càng ít cơ hội phát hiện sai sót.
- Cân nhắc với nhánh có giấy tờ đầy đủ nhất: nhánh ngắn nhất chưa chắc là mạnh nhất. Với việc quan trọng như quốc tịch, cần bằng chứng rõ ràng, không mơ hồ và liền mạch cho từng gia đình, từng thế hệ.
Ông Vanek cũng khuyên tận dụng các kho tư liệu địa phương. LCHS có các tập hồ sơ về những gia đình Pháp-Canada cùng sổ sách của các giáo xứ Công giáo nói tiếng Pháp. Hội Phả hệ Minnesota (Minnesota Genealogical Society, MGS) cũng sở hữu kho tư liệu Canada lớn, gồm sổ sách nhà thờ Công giáo và hàng chục mét giá sách lịch sử gia đình. “Bộ sưu tập lớn nhất tại MGS chính là Bộ sưu tập Canada, với tư liệu không chỉ từ Quebec mà từ tất cả các tỉnh bang. Với một số người Minnesota, nhánh ngắn nhất có thể lại là gốc Canada-Ireland hoặc Canada-Scotland”, ông nói.
Cả hai tổ chức đều có tình nguyện viên giúp tra cứu hồ sơ ở Minnesota hoặc Canada qua các trang di sản và kho lưu trữ cấp quốc gia, tỉnh bang và địa phương. Hoạt động của LCHS cũng không chỉ dành cho cư dân địa phương, vì hội đồng thời là Trung tâm Pháp-Canada của bang Minnesota. “Chúng tôi đã chia sẻ thông tin với người dân khắp bang và cả những nơi khác ở Mỹ. Người dân Little Canada, Minnesota rất tự hào về mối liên hệ với ‘Canada lớn'”, ông Tremblay nói.
Điểm cần nhớ: Bill C-3 chỉ bỏ giới hạn thế hệ thứ nhất trong một số trường hợp và áp dụng cho người sinh trước ngày 15 tháng 12 năm 2025. Ai muốn xin giấy chứng nhận quốc tịch theo huyết thống cần chứng minh được dòng dõi liền mạch qua từng thế hệ bằng giấy tờ rõ ràng, nên việc chọn đúng nhánh tổ tiên và gom đủ hồ sơ là bước quyết định.
