“Anh đang ở Canada, đi làm ở Canada, đóng thuế ở Canada. Sao anh lại không được ưu tiên hơn người còn ở Việt Nam?”

Đây là câu hỏi tôi nghe rất nhiều.

Và tôi hiểu vì sao nó làm người hỏi thấy bất công.

Nhưng câu trả lời thật, dù không dễ nghe, là thế này: Canada không chọn người đã có mặt ở Canada. Canada chọn người đóng góp được cho Canada.

Tôi là Nguyễn Thị Hòa Vân – đồng sáng lập CAPR, thương hiệu tư vấn định cư có vốn đầu tư quốc tế, người tổ chức đồng thời là host của các buổi webinar do RCIC chia sẻ hàng tuần trong nhóm Zalo hỏi đáp định cư Canada cùng RCIC.

Bài này viết để trả lời thẳng thắn một câu hỏi nhiều gia đình đang ở Canada đặt ra. Nó không nhằm trách ai. Nó nhằm giúp bạn nhìn đúng chỗ mình đang đứng, để bước tiếp cho đúng.

Một người cha, ba đứa con, và một câu hỏi

Anh đã sang Canada được một thời gian.

Anh đi làm chăm chỉ. Anh có kinh nghiệm làm việc ở Canada.

Ba con anh đang đi học ở trường công.

Anh muốn có PR để các con được ở lại, được học tiếp, được yên ổn.

Nhưng anh đi hỏi đâu cũng nhận về câu “khó”.

Và anh thấy những người còn ở Việt Nam, chưa từng đặt chân sang Canada, lại được mời nộp hồ sơ trước mình.

Anh hỏi: “Tại sao?”

Canada đang chọn ai?

Nhìn vào các chương trình định cư năm 2026, Canada đang ưu tiên những người lấp được chỗ trống mà nền kinh tế cần:

• Nghề được ưu tiên: y tế, nông nghiệp, thợ tay nghề, sản xuất, công nghệ. Ví dụ năm 2026, Saskatchewan giữ tối thiểu 50% suất đề cử cho các ngành ưu tiên, còn ăn uống, bán lẻ, vận tải xe tải bị giới hạn tối đa 25%. Xem bài chỉ tiêu SINP 2026.
• Nghề lương cao: từ 03/11/2026, Express Entry cộng tới 100 điểm cho job offer thuộc nghề lương cao. Xem bài job offer nghề lương cao Express Entry.
• Tiếng Pháp: Express Entry có riêng nhóm rút thăm cho người thành thạo tiếng Pháp. Xem bài cách định cư Canada bằng tiếng Pháp.
• Sẵn sàng về vùng nông thôn: chương trình RCIP dành cho các cộng đồng nhỏ cần người. Xem bài RCIP Canada 2026.
• Tiếng Anh: gần như mọi chương trình đều có mức tiếng Anh tối thiểu, và tiếng Anh càng cao thì càng nhiều lựa chọn.

Không có chương trình nào chấm điểm cho câu “tôi đã ở đây rồi”.

Bạn biết vấn đề ở đâu không?

Không phải ở chỗ anh không chăm chỉ.

Không phải ở chỗ anh không xứng đáng.

Không phải ở chỗ Canada không công bằng.

Vấn đề là khi đặt hồ sơ của anh cạnh những gì Canada đang tìm:

• Anh ở Canada rồi, có kinh nghiệm Canada rồi.
• Nhưng anh chưa có tiếng Anh đạt mức các chương trình cần.
• Kinh nghiệm của anh không thuộc nhóm nghề đang được ưu tiên.
• Anh chưa sẵn sàng chuyển về một cộng đồng nông thôn đang thiếu người.
• Anh không có tiếng Pháp.
• Anh chưa có tài chính để đi theo hướng đầu tư.

Nói thẳng: ở thời điểm này, hồ sơ của anh chưa cho Canada thấy anh đóng góp được thêm gì so với người khác. Người ở Việt Nam nhưng có tiếng Anh tốt, có nghề Canada đang thiếu, sẵn sàng về nơi Canada cần, thì được ưu tiên hơn. Đó không phải chuyện thiên vị. Đó là cách một quốc gia chọn người.

Một sự thật ít ai nói ra

Anh nói mục tiêu lớn nhất của anh là để ba đứa con được học ở Canada.

Tôi hiểu. Tôi cũng là một người mẹ.

Nhưng hãy nhìn lại điều này.

Khi bố hoặc mẹ có work permit hoặc study permit ở Canada, con đi cùng còn ở tuổi đi học được học mầm non, tiểu học và trung học. Điều này áp dụng cả với work permit tạm thời, ví dụ người đầu bếp (cook) sang làm việc theo LMIA vẫn đưa con sang học được. Chỉ khi bố mẹ ở Canada theo diện không được phép làm việc hay học tập, như visa du lịch, thì con mới không thuộc trường hợp này (theo IRPA mục 30). Nghĩa là các con anh được đi học nhờ anh đang có giấy phép lao động. Ở nhiều tỉnh, con của người có work permit còn được học trường công như học sinh địa phương, không phải đóng học phí của học sinh quốc tế. Quy định cụ thể tùy tỉnh và học khu.

Hãy thử làm một phép tính. Tra học phí học sinh quốc tế của học khu nơi anh đang sống. Nhân với ba con. Nhân với số năm các con đã học.

Nếu các con đang được học không mất học phí học sinh quốc tế, con số đó là khoản gia đình anh đang được hưởng từ hệ thống giáo dục Canada.

Vậy nên, nói một cách công bằng: hiện tại, Canada đang cho gia đình anh nhiều hơn những gì gia đình anh đóng góp lại cho Canada. Và một hồ sơ định cư, suy cho cùng, là câu trả lời cho câu hỏi: “Bạn sẽ đóng góp gì?”

Xem thêm về chuyện học của con trong bài cho con đi học khi định cư Canada.

Đừng hỏi Canada đã làm gì cho ta

Có một câu hát nhiều người Việt thuộc lòng: “Đừng hỏi Tổ quốc đã làm gì cho ta, mà hãy hỏi ta đã làm gì cho Tổ quốc hôm nay.” Ý này cũng là tinh thần câu nói nổi tiếng của Tổng thống Mỹ John F. Kennedy năm 1961.

Canada chưa phải Tổ quốc của chúng ta. Nhưng nếu ta muốn Canada trở thành nhà của các con mình, thì câu hỏi cũng nên đổi chiều như vậy.

Thay vì hỏi “Canada sẽ cho con tôi được gì?”, hãy hỏi “Hôm nay tôi đã làm gì để Canada cần tôi?”.

Câu hỏi thứ nhất làm mình đứng yên, chờ và trách.

Câu hỏi thứ hai làm mình bắt đầu đi.

Nếu tôi là anh, tôi sẽ làm 5 việc này

1. Học tiếng Anh/tiếng Pháp, bắt đầu từ tối nay

Đây là việc duy nhất không ai làm thay anh được, và cũng là việc mở ra nhiều cửa nhất. Mỗi mức CLB tăng lên là thêm lựa chọn. Xem bài chứng chỉ tiếng Anh hết hạn.

2. Nhìn lại nghề của mình, và nghề Canada đang cần

Nếu nghề hiện tại không được ưu tiên, hãy xem kinh nghiệm cũ ở Việt Nam có thuộc nhóm ưu tiên không, hoặc có con đường chuyển sang một nghề Canada đang thiếu không. Lao động trang trại, thợ tay nghề, y tế đều là những ngành đang cần người. Xem bài định cư Canada cả gia đình với công việc farm.

3. Cân nhắc nơi Canada cần, không chỉ nơi mình quen

Thành phố lớn đông người, cạnh tranh cao. Cộng đồng nhỏ thiếu người, có chương trình riêng. Sẵn sàng chuyển đi là một cách đóng góp.

4. Giữ tình trạng hợp pháp, tính từng mốc thời gian

Mọi kế hoạch chỉ có ý nghĩa khi anh còn ở Canada hợp pháp. Xem bài work permit hết hạn ở Canada và ở Canada 2 năm chưa có PR.

5. Để người có giấy phép nhìn hồ sơ một cách thẳng thắn

Đừng tìm người chỉ nói điều anh muốn nghe. Hãy tìm người nói cho anh biết hồ sơ đang thiếu gì, và thiếu bao lâu nữa thì đủ. Xem bài RCIC hỗ trợ hồ sơ định cư như thế nào.

Người chờ được ưu tiên và người tự làm mình được ưu tiên

Người chờ hỏi: “Tôi ở đây rồi, sao không ưu tiên tôi?”

Người đi tiếp hỏi: “Canada đang cần gì, và tôi bổ sung được gì?”

Người chờ nghĩ về quyền lợi.

Người đi tiếp nghĩ về đóng góp, và quyền lợi đến sau.

Hơn 5 năm qua, tôi đã đồng hành cùng các RCIC và hàng trăm gia đình. Những gia đình có PR không phải lúc nào cũng là những gia đình giỏi nhất, mà là những gia đình chịu thay đổi để trở thành người Canada đang cần.

Một điều cuối cùng

Có thể anh đã ở Canada hai năm, ba năm.

Có thể anh đã làm việc rất vất vả.

Không ai phủ nhận điều đó.

Nhưng định cư không phải phần thưởng cho thời gian đã ở. Định cư là lời mời dành cho người mà Canada tin rằng sẽ cùng xây dựng đất nước này.

Ba đứa con anh đang lớn lên mỗi ngày ở Canada.

Món quà lớn nhất anh có thể cho các con không phải là một năm học miễn phí nữa.

Mà là hình ảnh người cha dám thay đổi, để cả nhà được ở lại.

Bắt đầu từ hôm nay. Để lại thông tin tại đánh giá nhanh hồ sơ để RCIC chỉ ra hồ sơ của anh đang thiếu gì, hoặc vào Cộng đồng hỗ trợ Định cư Canada trên Zalo để hỏi thẳng RCIC trong webinar tuần này.

Câu hỏi thường gặp

Đang ở Canada có được ưu tiên định cư hơn người ở ngoài Canada không?

Không tự động. Các chương trình chấm điểm và chọn theo nghề, tiếng Anh, tiếng Pháp, kinh nghiệm, nơi sẽ sống và khả năng đóng góp. Kinh nghiệm làm việc ở Canada có giá trị, nhưng không thay được các điều kiện khác.

Con của người có work permit có được đi học ở Canada không?

Khi bố hoặc mẹ có work permit hoặc study permit ở Canada, con đi cùng còn ở tuổi đi học được học mầm non, tiểu học và trung học. Điều này áp dụng cả với work permit tạm thời, ví dụ người đầu bếp (cook) sang làm việc theo LMIA vẫn đưa con sang học được. Chỉ khi bố mẹ ở Canada theo diện không được phép làm việc hay học tập, như visa du lịch, thì con mới không thuộc trường hợp này (theo IRPA mục 30). Học phí tùy quy định của tỉnh và học khu.

Không có tiếng Anh thì có cách nào định cư không?

Một số chương trình có mức tiếng Anh tối thiểu thấp, nhưng hầu như chương trình nào cũng có yêu cầu. Tiếng Anh càng tốt thì càng nhiều lựa chọn.

Nên bắt đầu từ đâu?

Từ việc biết chính xác hồ sơ đang thiếu gì. Một RCIC có thể chỉ ra điều đó qua buổi đánh giá hồ sơ.

Nguồn chính thức

Kiểm tra ngày 25/10/2026:

• IRPA mục 30 (trẻ vị thành niên được phép đi học): https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/i-2.5/section-30.html
• SINP, ngành ưu tiên và ngành giới hạn 2026: https://www.saskatchewan.ca/residents/moving-to-saskatchewan/live-in-saskatchewan/by-immigrating/saskatchewan-immigrant-nominee-program/browse-sinp-programs/applicants-with-saskatchewan-experience/applicants-with-existing-work-permit
• IRCC, thay đổi điểm job offer Express Entry 2026: https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/immigrate-canada/express-entry/changes.html

Tôi là Nguyễn Thị Hòa Vân – Kết nối định cư Canada an toàn.