Hàng triệu người Mỹ có tổ tiên là người Canada có thể đã mang quốc tịch Canada mà không hề hay biết. Kể từ khi luật Bill C-3 có hiệu lực ngày 15 tháng 12 năm 2025, giới hạn thế hệ đầu tiên trong việc truyền quốc tịch theo huyết thống đã bị xóa bỏ. Nhóm này không phải chuyển nhà, không cần đầu tư, không thi cử và cũng không cần sống nhiều năm tại Canada. Việc họ cần làm là chứng minh mình đã là công dân.

Thông tin này được chú ý trong bối cảnh tâm lý muốn rời Mỹ đang tăng lên. Khảo sát của Gallup vào tháng 6 năm 2026 cho thấy chỉ 33% người Mỹ cảm thấy “cực kỳ tự hào” là người Mỹ, mức thấp nhất kể từ khi Gallup bắt đầu đặt câu hỏi này vào năm 2001.

Bill C-3 thay đổi điều gì

Trước đây, quốc tịch Canada theo huyết thống chỉ được truyền qua một thế hệ sinh ra ở nước ngoài. Bill C-3 đã bỏ quy định này. Theo đó, bất kỳ ai sinh trước ngày 15 tháng 12 năm 2025 và có dòng dõi không đứt quãng tới một tổ tiên là công dân Canada thì nhiều khả năng đã là công dân Canada, bất kể cách tổ tiên đó bao nhiêu thế hệ.

Để xác nhận tư cách này, người đó cần nộp đơn xin giấy chứng nhận quốc tịch (citizenship certificate). Khi đã có giấy chứng nhận, họ có thể xin hộ chiếu Canada. Vì cả Canada và Mỹ đều cho phép song tịch, người nộp đơn vẫn giữ được hộ chiếu Mỹ.

Cần lưu ý: theo luật di trú Canada, thường trú nhân (PR) được định nghĩa là người không phải công dân, nên công dân không thể xin tư cách PR. Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) cũng cho biết công dân Canada, kể cả người song tịch, không thể xin visa.

So với các lựa chọn khác

Người Mỹ tính chuyện sống ở nước ngoài thường cân nhắc một vài con đường quen thuộc, và mỗi lựa chọn đều đòi hỏi thời gian, tiền bạc hoặc một người tổ tiên sinh đúng nơi:

• Bồ Đào Nha: Từ ngày 19 tháng 5 năm 2026, người Mỹ cần 10 năm cư trú hợp pháp mới được xin quốc tịch, kèm yêu cầu hiểu biết về văn hóa, lịch sử và chính trị nước này. Golden visa, loại giấy phép cư trú cho nhà đầu tư, thường đòi khoản đầu tư hoặc tài trợ từ 280.000 đến 560.000 USD.
• Ý: Luật năm 2025 thu hẹp quyền xin quốc tịch theo huyết thống với người sinh ở nước ngoài đang có quốc tịch khác. Cha mẹ hoặc ông bà người Ý phải chỉ mang quốc tịch Ý (hoặc chỉ mang quốc tịch Ý vào lúc qua đời). Chẳng hạn, một người ông gốc Naples đã nhập quốc tịch Mỹ thì không còn truyền được quyền này. Con đường thứ hai đòi hỏi cha hoặc mẹ là công dân Ý đã sống tại Ý hai năm liên tục trước khi người nộp đơn ra đời. Từ một đạo luật tháng 1 năm 2026, mỗi lãnh sự quán chỉ nhận số hồ sơ giới hạn mỗi năm.
• Ireland: Hồ sơ qua Foreign Births Register cần có ông hoặc bà sinh tại Ireland. Chính phủ Ireland ước tính thời gian xử lý khoảng 12 tháng. Tổ tiên từ đời cụ trở lên không đủ điều kiện cho diện này.
• Mexico: Cư trú tạm thời có thể yêu cầu khoảng 78.000 USD tiền tiết kiệm tại một số lãnh sự quán, hoặc thu nhập hằng tháng ổn định. Visa này chỉ cấp quyền cư trú.
• Express Entry của Canada: Hệ thống xếp hạng lao động tay nghề theo ngoại ngữ, kinh nghiệm làm việc và học vấn. Từ ngày 3 tháng 11 năm 2026, IRCC sẽ cộng thêm điểm cho kinh nghiệm làm việc tại Canada hoặc lời mời làm việc trong ngành nghề lương cao. Sau khi có PR, người nhập cư cần ở Canada đủ 1.095 ngày trong vòng 5 năm, rồi còn phải thi ngoại ngữ, thi quốc tịch và tuyên thệ.

Bảng dưới đây cho thấy quốc tịch Canada theo huyết thống là lựa chọn duy nhất vừa không cần chuyển nhà vừa có thể đã có hiệu lực ngay:

Con đường	Có phải chuyển đến sống?	Yêu cầu chính	Lộ trình tới quốc tịch
Golden visa Bồ Đào Nha	Có	Đầu tư hoặc tài trợ 280.000–560.000 USD	10 năm cư trú, kèm các bài kiểm tra
Ý theo huyết thống	Không	Cha mẹ hoặc ông bà chỉ mang quốc tịch Ý	Công nhận quốc tịch
Ireland theo huyết thống	Không	Ông hoặc bà sinh tại Ireland	Khoảng 12 tháng để đăng ký
Cư trú tại Mexico	Có	Khoảng 78.000 USD tiết kiệm, hoặc thu nhập	Cư trú trước, quốc tịch sau
Canada, Express Entry	Có	Tay nghề, ngoại ngữ, học vấn	3 năm ở Canada, kèm các bài kiểm tra
Canada, quốc tịch theo huyết thống	Không	Chứng minh dòng dõi không đứt quãng tới tổ tiên người Canada	Có thể đã là công dân

Diện này không đòi cư trú hay đầu tư, nhưng đòi giấy tờ. Người nộp đơn cần giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn và các hồ sơ khác nối từng thế hệ tới người tổ tiên Canada. IRCC xét từng hồ sơ dựa trên tài liệu.

Công dân Canada được sống, làm việc và học tập ở bất kỳ đâu trong nước mà không cần giấy phép. Quốc tịch không có hạn gia hạn và vẫn giữ nguyên khi người đó sống tại Mỹ. Ba thành phố lớn nhất Canada đều cách biên giới Mỹ không quá hai giờ lái xe.

Bài gốc cũng dẫn một số số liệu về khác biệt chính trị. Khảo sát của NBC News vào tháng 6 năm 2026 cho thấy 52% người trưởng thành ở Mỹ ít hoặc không tin vào chính phủ liên bang, 58% cho rằng thời kỳ tốt đẹp nhất của nước Mỹ đã qua, và 78% nói Giấc mơ Mỹ khó đạt hơn so với một thế hệ trước. Theo dữ liệu năm 2025 của viện nghiên cứu V-Dem (Thụy Điển) về mức độ phân cực chính trị, Mỹ đạt 2,30 điểm, thuộc nhóm 20 nước phân cực nhất trong 175 quốc gia, còn Canada đạt −0,40, thấp hơn mức trung bình thế giới.

Quốc tịch cũng có thể truyền cho con cái. Trẻ sinh trước ngày 15 tháng 12 năm 2025 được thừa hưởng theo cùng dòng dõi. Với trẻ sinh ở nước ngoài sau mốc này, nếu cha hoặc mẹ là công dân Canada cũng sinh ở nước ngoài, người đó phải từng ở Canada tổng cộng 1.095 ngày trước khi đứa trẻ ra đời.

Về thuế, riêng việc có quốc tịch không phát sinh nghĩa vụ khai thuế ở Canada khi đang sống tại Mỹ, vì Canada đánh thuế dựa trên nơi cư trú. Người song tịch vẫn khai thuế với IRS như bình thường.

Nhiều gia đình đủ điều kiện có gốc gác tập trung ở một số vùng. Từ năm 1840 đến 1930, gần 900.000 người Canada nói tiếng Pháp đã rời Quebec tới các thị trấn nhà máy ở vùng New England. Michigan, Minnesota, Wisconsin và Louisiana cũng là những nơi có nhiều gia đình như vậy. Các họ như Tremblay, Ouellet hay Roy thường gắn với gốc Canada, cũng như những câu chuyện gia đình về một người cụ đến từ Quebec hay người họ hàng ở Ontario. Tuy vậy, quyết định cuối cùng vẫn dựa trên giấy tờ.

Điều cần lưu ý nhất là thời gian: IRCC hiện ước tính mất 34 tháng để xử lý một hồ sơ xin giấy chứng nhận quốc tịch mới. Nếu nộp vào mùa thu năm 2026, giấy chứng nhận có thể đến vào cuối mùa hè năm 2029. Người nghĩ mình thuộc diện này nên sớm thu thập giấy tờ chứng minh từng thế hệ, vì quốc tịch có thể đã tồn tại nhưng giấy tờ xác nhận và hộ chiếu sẽ mất nhiều năm mới có trong tay.