Ngày càng nhiều người Mỹ không hài lòng với cách điều hành đất nước của giới lãnh đạo, và một số người trong đó có tổ tiên là người Canada đã tìm đến một giải pháp ít ngờ tới: xin xác nhận quốc tịch Canada.
Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu AP-NORC với 1.165 người trưởng thành vào cuối tháng 7, gần 3/4 người Mỹ (72%) cho rằng đất nước đang đi sai hướng. Khoảng 48% nói họ hầu như không còn niềm tin vào những người lãnh đạo ngành hành pháp, và 53% nói điều tương tự về Quốc hội. Chỉ 1/3 người được hỏi tán thành cách Tổng thống đang xử lý công việc.
Một khảo sát của Gallup cũng cho thấy năm thứ hai liên tiếp, khoảng 1/5 người Mỹ nói họ muốn rời khỏi Mỹ và chuyển hẳn sang một quốc gia khác nếu có thể. Theo khảo sát, xu hướng này chịu ảnh hưởng từ “thái độ chính trị”. Báo cáo nêu rõ: “Mong muốn rời Mỹ vĩnh viễn không phải lúc nào cũng là vấn đề chính trị hóa như vậy. Từ năm 2008 đến 2016, nguyện vọng di cư tương tự nhau bất kể quan điểm về giới lãnh đạo đất nước. Sau khi ông Trump đắc cử, năm 2017 là lần đầu tiên khoảng cách này vượt 10 điểm.”
Cuộc chiến thương mại gần đây giữa Canada và Mỹ càng làm tình hình thêm căng thẳng. Theo khảo sát của POLITICO/Public First, 56% người Mỹ cho rằng việc Mỹ tăng thuế đối với Canada là “sai”. Gần 1/3 người Mỹ ủng hộ các biện pháp thuế trả đũa của Canada nhắm vào chính nước họ.
Hiệu ứng Mark Carney
Trong khi nhiều người Mỹ quay lưng với giới lãnh đạo nước mình, Thủ tướng Canada lại đang nhận được sự ủng hộ cao. Một khảo sát trực tuyến của Spark Insights với 6.535 người Canada cho thấy tỷ lệ tán thành chính phủ Carney đạt 70%, mức cao nhất trong các cuộc theo dõi của công ty này. Gần 3/4 (74%) nói ông Carney đang làm tốt hoặc chấp nhận được trong việc xử lý quan hệ với Mỹ.
Sau khi đàm phán thương mại với Mỹ đổ vỡ, tuần trước có thông tin ông Carney dường như đang theo đuổi một liên minh đặc biệt và tư cách thành viên liên kết với Liên minh châu Âu – động thái được phần lớn người Canada ủng hộ mạnh mẽ.
Một phần thiện cảm đó đang thể hiện qua các yêu cầu xác nhận quốc tịch. Bà Debra Majer, nhân viên lưu trữ tôn giáo của Giáo phận Công giáo La Mã London, Ontario, viết trên tạp chí Maclean’s rằng bà đã nhận được số lượng yêu cầu kỷ lục, chủ yếu từ người Mỹ, những người muốn xây dựng hồ sơ xác nhận quốc tịch Canada. Một số người liên hệ “hết lời ca ngợi Canada, khen ngợi hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân và thủ tướng của chúng ta”, bà viết. “Nhiều người Mỹ nói với tôi rằng họ ước Mark Carney là lãnh đạo của họ đến mức tôi bắt đầu gọi đó là Hiệu ứng Mark Carney.”
Vì sao người Mỹ đổ xô xin quốc tịch Canada?
Sự thất vọng ngày càng tăng của người Mỹ với môi trường chính trị trong nước trùng với thời điểm một luật mới của Canada mở ra cánh cửa cho hàng triệu người được xác nhận quốc tịch.
Ngày 15/12/2025, Dự luật C-3 có hiệu lực. Dự luật sửa đổi Luật Quốc tịch và bãi bỏ giới hạn thế hệ thứ nhất, vốn trước đây ngăn người Canada sinh ra ở nước ngoài truyền quốc tịch cho con cũng sinh ra ở nước ngoài. Thay đổi này mở quốc tịch Canada cho một lượng lớn người Mỹ sinh trước ngày 15/12/2025, những người có thể chứng minh dòng dõi liên tục từ một tổ tiên là người Canada. Không quan trọng tổ tiên đó là ông bà, cụ hay xa hơn.
Kể từ khi Dự luật C-3 có hiệu lực, đơn xin xác nhận quốc tịch Canada – quy trình mà người Canada gốc dùng để lấy giấy chứng nhận quốc tịch – đã tăng vọt. Chỉ riêng tháng 1/2026, số đơn từ công dân Mỹ cao hơn tổng số đơn từ 9 quốc gia nguồn tiếp theo cộng lại.
Hàng chờ tiếp tục dài thêm. Số người chờ quyết định về quốc tịch tăng từ 70.400 người vào tháng 5 lên 136.000 người vào tháng 9/2026, gần gấp đôi chỉ trong 4 tháng. Thời gian xử lý cũng tăng vọt do nhu cầu quá lớn. Tính đến tháng 9/2026, thời gian xử lý đơn xin xác nhận quốc tịch Canada là 33 tháng, và con số này được cập nhật hàng tháng. Với thời gian xử lý gần 3 năm, việc nộp đơn đúng ngay từ đầu càng quan trọng, và nhiều người Mỹ đang tìm đến các luật sư di trú có chuyên môn để đảm bảo điều đó.
Giấy chứng nhận quốc tịch xác nhận tình trạng mà người Mỹ đủ điều kiện đã có theo luật. Sau khi nhận được giấy này, họ được hưởng mọi quyền lợi của quốc tịch Canada. Lợi ích trước mắt nhất là quyền tự do sinh sống, làm việc và học tập tại Canada mà không cần thị thực hay giấy phép. Canada cũng cho phép song tịch, nên người Mỹ không phải từ bỏ quốc tịch Mỹ. Người có giấy chứng nhận quốc tịch Canada cũng có thể xin hộ chiếu Canada, hiện được xếp hạng cao hơn hộ chiếu Mỹ về khả năng di chuyển toàn cầu.
Ứng viên trẻ tuổi được tiếp cận các thỏa thuận di chuyển thanh niên của International Experience Canada (IEC). Qua đó, công dân Canada dưới 30 tuổi (hoặc 35 tuổi trong một số trường hợp) có thể sinh sống và làm việc tạm thời tại các quốc gia đối tác, bao gồm hơn một chục thành viên EU. Những người chọn định cư tại Canada có thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe công và dịch vụ xã hội. Người không muốn định cư khó có thể phải chịu thêm nghĩa vụ thuế. Canada đánh thuế dựa trên nơi cư trú, không dựa trên quốc tịch. Chỉ có giấy chứng nhận quốc tịch không tạo ra nghĩa vụ thuế Canada cho người Mỹ vẫn sống ở Mỹ.
Quốc tịch cũng có thể được truyền cho thế hệ sau. Trẻ em sinh ở nước ngoài trước ngày 15/12/2025 được Dự luật C-3 bao phủ. Với trẻ sinh ở nước ngoài từ ngày đó trở đi, cha hoặc mẹ là người Canada, nếu cũng sinh ở nước ngoài, phải đã ở Canada ít nhất 1.095 ngày trước khi trẻ chào đời.
Với nhiều ứng viên, giấy chứng nhận quốc tịch như một kế hoạch nghỉ hưu. Với những người khác, đó là hộ chiếu dự phòng, và là cách để sống dưới sự lãnh đạo mà họ thấy đồng cảm.
