Quyền công dân Canada có thể được truyền qua nhiều thế hệ, nhưng năm sinh của tổ tiên có thể thay đổi hoàn toàn cách thức thừa kế. Năm 1947 là mốc quan trọng khi Canada chính thức tạo ra quy chế công dân và quyết định ai được công nhận.

Khi luật công dân đầu tiên có hiệu lực vào tháng 1/1947, Canada đã vạch ranh giới khá hẹp. Nhiều người sống cả đời ở Canada bị loại khỏi diện công dân. Nếu tổ tiên của bạn sống vào thời điểm đó, lịch sử ấy ảnh hưởng đến quyền lợi của bạn ngày nay. Tin vui là luật đã được sửa đổi để đưa họ trở lại, với các nhóm cụ thể dành cho họ và con cháu.

Hai nhóm chịu ảnh hưởng từ luật 1947

Trước ngày 1/1/1947, người dân Canada chỉ là thần dân Anh. Hai đặc điểm của luật cũ có tác động lớn nhất:

Phụ nữ Canada kết hôn với người không phải công dân Canada

Luật cũ quy định quyền công dân theo dòng dõi phụ thuộc vào giới tính và tình trạng hôn nhân. Trẻ sinh ra ở nước ngoài chỉ được thừa kế quyền công dân từ cha nếu cha mẹ kết hôn, nhưng từ mẹ chỉ khi con sinh ra ngoài giá thú. Hệ quả là phụ nữ Canada kết hôn với người nước ngoài trước năm 1947 bị mất quyền thần dân Anh. Theo luật thời đó, quốc tịch của người phụ nữ theo chồng. Một phụ nữ sinh ra và lớn lên ở Canada kết hôn với người Mỹ hoặc người nước ngoài khác sẽ mất quốc tịch của mình. Con cháu của họ thường lớn lên với ký ức về người mẹ/bà người Canada, nhưng không biết rằng quyền công dân của bà đã bị tước đoạt. Nếu dòng dõi Canada của bạn đi qua một phụ nữ kết hôn với người không phải công dân Canada trước năm 1947, đây là trường hợp cần xem xét đầu tiên.

Thần dân Anh với điều kiện cư trú

Một số người sinh ra hoặc nhập tịch Canada trước năm 1947, từng là thần dân Anh, phải đáp ứng các điều kiện cụ thể (như vẫn cư trú tại Canada vào ngày luật có hiệu lực) mới được chuyển đổi thành công dân, thay vì tự động. Dấu hiệu nhận biết: tổ tiên sinh ra ở Canada vào cuối thế kỷ 19 hoặc đầu thế kỷ 20 nhưng di cư trước năm 1947; bà nội/bà ngoại sinh ra ở Canada nhưng con cái sinh ra ở nước ngoài; hoặc thần dân Anh sống nhiều năm ở Canada rồi chuyển đi.

Dòng dõi của bạn thuộc nhóm nào?

Luật hiện hành liệt kê rõ các trường hợp được hưởng quyền công dân theo dòng dõi, gắn với ngày 1/1/1947:

• Tổ tiên sinh ra hoặc nhập tịch Canada trước năm 1947, là thần dân Anh, và không trở thành công dân vào ngày 1/1/1947.
• Tổ tiên là thần dân Anh không sinh ra hoặc nhập tịch Canada, nhưng thường trú tại Canada vào ngày 1/1/1947 và không trở thành công dân ngày đó.
• Tổ tiên sinh ra ngoài Canada trước năm 1947 với cha/mẹ thuộc một trong các nhóm trên. Một trường hợp liên quan: người sinh ra ngoài Canada trước năm 1947 với cha/mẹ đã trở thành công dân vào ngày 1/1/1947.

Khi xác định được tổ tiên thuộc một trong các nhóm này, bạn có thể truy ngược dòng dõi đến chính mình.

Trường hợp riêng của Newfoundland và Labrador

Newfoundland và Labrador gia nhập Canada năm 1949, nên luật ấn định ngày riêng là 1/4/1949, với các nhóm tương tự: người sinh ra hoặc nhập tịch tại đây, thần dân Anh thường trú vào ngày đó, và người sinh ra ngoài Canada với cha/mẹ đủ điều kiện. Luật làm rõ rằng, đối với các điều khoản năm 1947, ‘Canada’ có nghĩa là Canada trước khi Newfoundland và Labrador gia nhập. Nếu dòng dõi gia đình bạn đi qua Newfoundland, hãy xem xét nhóm ngày 1/4/1949, không phải 1/1/1947.

Dự luật C-3 mang lại cơ hội mới

Canada đã thay đổi luật quốc tịch vào cuối năm 2025. Dự luật C-3 nhận được sự đồng ý của Hoàng gia vào ngày 20/11/2025 và có hiệu lực từ ngày 15/12/2025. Sự thay đổi chính là dỡ bỏ quy tắc ngăn cản việc truyền quốc tịch qua thế hệ thứ nhất sinh ra ngoài Canada. Đối với người sinh ra ngoài Canada trước ngày 15/12/2025, luật mới cấp quyền công dân theo dòng dõi nếu các quy tắc cũ từ chối, bao gồm cả các quy tắc từ năm 1947. Trên thực tế, điều này mở lại cơ hội cho hậu duệ mà dòng dõi đã bị cắt đứt. Nếu luật hiện coi ông bà hoặc cụ của bạn là công dân, thì quyền của cha mẹ bạn và của bạn có thể theo đó. Tuy nhiên, Bộ Di trú Canada (IRCC) vẫn yêu cầu nộp đơn xin giấy chứng nhận để xác nhận tình trạng.

Hồ sơ cần thiết để xin chứng nhận quốc tịch

Để xin chứng nhận quốc tịch, bạn cần cung cấp giấy tờ xác thực, đáng tin cậy cho mỗi thế hệ trong dòng dõi. Hầu hết hậu duệ thuộc trường hợp sinh ra ngoài Canada với cha/mẹ là công dân. Hồ sơ yêu cầu: giấy khai sinh của bạn có tên cha/mẹ là công dân Canada, bằng chứng về quan hệ cha mẹ và quốc tịch của cha/mẹ, ông bà, và tổ tiên xa hơn nếu cần. Đối với các trường hợp thần dân Anh cũ, có hai nhóm chỉ nộp hồ sơ giấy: một nhóm dành cho người đáp ứng điều kiện cư trú (sống ở Canada 5 năm trước 1/1/1947, hoặc 20 năm trước đó, hoặc thường trú vào ngày đó), yêu cầu giấy khai sinh dài, bằng chứng về tư cách thần dân Anh, thường trú nhân (nếu có) và bằng chứng cư trú trước ngày liên quan. Nhóm thứ hai dành cho phụ nữ mất quyền thần dân Anh do kết hôn, yêu cầu giấy chứng nhận kết hôn và bằng chứng quốc tịch của chồng. Một số yếu tố có thể làm phức tạp hoặc chặn đơn, như tổ tiên đã qua đời, từ bỏ quốc tịch, hoặc tuyên bố là người ngoại quốc. Trong những trường hợp này, cần xem xét kỹ lưỡng từng trường hợp cụ thể.

Nếu bạn thấy gia đình mình có những dấu hiệu trên, bước đầu tiên là kiểm tra tình trạng. Việc thu thập giấy tờ thường là phần khó nhất: lấy giấy khai sinh, kết hôn, cư trú qua nhiều thế hệ, đôi khi từ các cơ quan lưu trữ tỉnh bang hoặc bằng ngôn ngữ khác. Càng nhiều thế hệ trong chuỗi, càng có nhiều yếu tố phức tạp, thì việc nhờ hướng dẫn hoặc đại diện pháp lý càng có giá trị. Đối với hầu hết hậu duệ, đây không phải là điều viển vông mà là bài tập về giấy tờ, dựa trên câu chuyện gia đình đã sống. So với người có cha/mẹ sinh ra ở Canada, bạn thường cần thêm giấy tờ để thiết lập dòng dõi liên tục và có thể phải yêu cầu hồ sơ chính thức từ cơ quan lưu trữ tỉnh bang Canada. Tính đến thời điểm viết bài, IRCC mất khoảng 15 tháng để xử lý đơn xin chứng nhận quốc tịch.