Chỉ cần một người trong dòng trực hệ là người Canada, bạn có thể đã đủ điều kiện mang hai quốc tịch. Khi đó, bạn có quyền xin giấy chứng nhận quốc tịch Canada, rồi xin hộ chiếu Canada. Theo ước tính của CIC News, ở khu vực Đại Boston (Mỹ), cứ khoảng 7 người thì có 1 người, và cao nhất là gần 1 trong 4 người, có thể đang ở trong trường hợp này mà không hề hay biết.
Lý do nằm ở số lượng tổ tiên. Mỗi thế hệ lùi về trước, số tổ tiên lại nhân đôi. Lùi sáu đời, mỗi người có 64 ông bà tổ. Chỉ cần một trong số đó là người Canada là đủ để có cơ sở xin xác nhận quốc tịch.
Luật quốc tịch Canada thay đổi những gì
Luật quốc tịch Canada thay đổi từ ngày 15 tháng 12 năm 2025. Bill C-3 đã bỏ quy định chỉ cho phép truyền quốc tịch theo huyết thống đến thế hệ đầu tiên sinh ra ở nước ngoài.
Nếu bạn sinh trước ngày đó và chứng minh được một chuỗi trực hệ không đứt đoạn, tức đi lần lượt từ con lên cha mẹ, ông bà, cụ và xa hơn nữa, tới một tổ tiên là người Canada, bạn có thể đã là công dân Canada. Tổ tiên đó sống cách bao nhiêu đời cũng không quan trọng, vì luật không giới hạn số thế hệ. Canada và Mỹ đều cho phép hai quốc tịch, nên người Mỹ không phải bỏ quốc tịch hiện có.
Nhiều gia đình ở Boston có tổ tiên rời Canada trước năm 1947, năm Canada bắt đầu có khái niệm quốc tịch riêng. Luật mới cũng bao phủ phần lớn các trường hợp này: người sinh ra ở Canada trước ngày 1 tháng 1 năm 1947 và sau đó nhập quốc tịch Mỹ vẫn được tính là công dân Canada theo Đạo luật Quốc tịch sửa đổi. Với Newfoundland, tỉnh gia nhập Canada muộn hơn, mốc là ngày 1 tháng 4 năm 1949. Nếu đáp ứng đủ điều kiện, con cháu vẫn có thể xin xác nhận quốc tịch thông qua những tổ tiên này, kể cả khi họ đã mất từ lâu.
Người xin xác nhận không phải thi ngôn ngữ, không cần có mặt tại Canada, không thi quốc tịch, không phỏng vấn với thẩm phán quốc tịch, cũng không dự lễ tuyên thệ. Đây không phải thủ tục nhập tịch như người mới nhập cư. Bạn chỉ nộp đơn xin giấy chứng nhận quốc tịch chính thức để xác nhận tư cách mình vốn đã có, mà không cần trở thành cư dân tạm trú hay thường trú nhân trước.
Không phải ai có tổ tiên rời Canada trước năm 1947 cũng đủ điều kiện. Một số ít người đã làm “tuyên bố từ bỏ tư cách” (declaration of alienage) trước năm 1947, và tuyên bố này có thể làm đứt chuỗi truyền quốc tịch.
CIC News ước tính có từ 600.000 đến 1 triệu người ở năm hạt Suffolk, Middlesex, Essex, Norfolk và Plymouth có thể có một tổ tiên Canada đủ điều kiện. Khu vực này có khoảng 4,5 triệu dân, trong đó khoảng 4 triệu là công dân Mỹ. Đây là các kịch bản dựa trên giả định nêu rõ, không phải số liệu đếm thực tế.
Con số này bắt nguồn từ lịch sử di cư. Từ thập niên 1860 đến năm 1930, hàng trăm nghìn người rời Nova Scotia, New Brunswick, Đảo Hoàng tử Edward và Newfoundland, trong đó Boston là một trong những điểm đến hàng đầu. Hàng chục nghìn người khác từ Quebec đến các thành phố nhà máy phía bắc Boston như Lowell và Lawrence. Năm 1920, người sinh ra ở vùng Canada nói tiếng Anh là nhóm nhập cư lớn thứ hai ở Boston với 40.265 người, chỉ sau người Ireland và đông hơn người Ý. Đến năm 1930, năm hạt quanh thành phố có hơn 200.000 người sinh ra ở Canada hoặc Newfoundland.
Con cháu họ hiếm khi tự nhận là người Canada. Người từ các tỉnh ven biển phía đông Canada nói tiếng Anh, đi những nhà thờ quen thuộc và kết hôn với các gia đình gốc Ireland, Scotland hay người Mỹ lâu đời. Ngày nay, chưa đến 24.000 người ở năm hạt này ghi “Canadian” là nguồn gốc tổ tiên. Có gia đình còn cố tình giấu: John McCormack, từng là Chủ tịch Hạ viện Mỹ, luôn giới thiệu mình là con của người nhập cư Ireland, nhưng người viết tiểu sử phát hiện cha ông đến từ Souris, Đảo Hoàng tử Edward. Gốc Quebec cũng được tính.
Cách kiểm tra và tìm giấy tờ
Những dấu hiệu cho thấy gia đình bạn có thể có tổ tiên Canada:
- Cha mẹ, ông bà, cụ hoặc kỵ sinh ra ở Canada trước năm 1947, hoặc ở Newfoundland trước ngày 1 tháng 4 năm 1949
- Gia đình từng sống ở East Boston, Dorchester, South Boston, Cambridge, Quincy, Lowell hoặc Lawrence trong khoảng thập niên 1880 đến 1930
- Có họ hàng từ Halifax, Saint John, Charlottetown, Cape Breton, St. John’s hoặc Quebec
- Mang họ gốc Pháp-Canada hoặc Acadia, kể cả họ đã bị Anh hóa theo thời gian
- Trong gia phả có thợ mộc, thợ đóng tàu, ngư dân, công nhân nhà máy, người giúp việc hoặc y tá
- Lịch sử gia đình “gốc Ireland” hay “gốc Scotland” nhưng từng đi qua một cảng của Canada
Phần mất thời gian nhất thường là thu thập giấy tờ gia phả chứng minh mối liên hệ giữa bạn, từng thế hệ ở giữa và tổ tiên Canada. Hồ sơ xin xác nhận quốc tịch nào cũng cần chuỗi giấy tờ này. Ở Boston, có thể bắt đầu từ các nơi sau:
- Massachusetts Archives (220 Morrissey Blvd., Columbia Point): lưu hồ sơ khai sinh, kết hôn, khai tử của bang từ 1841 đến 1935 và danh sách hành khách cảng Boston từ 1848 đến 1891. Thời gian chờ bản sao có chứng thực hiện từ 20 tuần trở lên do nhu cầu tăng sau khi luật Canada thay đổi. Phần lớn hồ sơ có bản số hóa miễn phí trên FamilySearch.
- American Ancestors (Hội Gia phả Lịch sử New England), 97 Newbury St.: thư viện nghiên cứu công cộng có chương trình về lịch sử gia đình vùng Đại Tây Dương của Canada.
- National Archives at Boston (380 Trapelo Rd., Waltham): lưu hồ sơ nhập tịch liên bang, có thể cho biết nơi sinh của tổ tiên và thời điểm họ thành công dân Mỹ. Cần đặt lịch trước.
- Boston City Archives (201 Rivermoor St., West Roxbury): cần đặt lịch. Cơ sở dữ liệu Mary Eliza Project liệt kê hơn 50.000 phụ nữ đăng ký đi bầu ở Boston năm 1920, trong đó có hàng trăm người sinh ở các tỉnh ven biển phía đông Canada.
- Boston Public Library (thư viện trung tâm ở Copley Square): có chuyên gia gia phả tổ chức sự kiện miễn phí, lưu danh sách hành khách, hồ sơ nhập cư và báo cũ.
- Registry of Vital Records and Statistics (150 Mount Vernon St., Dorchester): lưu hồ sơ hộ tịch Massachusetts từ năm 1936 trở đi.
Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) yêu cầu giấy tờ do chính cơ quan cấp ban đầu phát hành. Với giấy khai sinh Canada của tổ tiên, bạn phải liên hệ cơ quan hộ tịch của tỉnh nơi người đó sinh ra.
Một khi một người đủ điều kiện, anh chị em ruột của họ nhiều khả năng cũng vậy, cùng với anh chị em họ, con cái của họ và bất kỳ ai cùng hậu duệ của tổ tiên đó. Công sức tra cứu của một người có thể dùng cho hồ sơ của cả đại gia đình.
Về cách tính, CIC News dựa trên điều tra dân số năm 1930: khi đó năm hạt có khoảng 2,8 triệu dân, trong đó 482.739 người có gốc Canada (sinh ở Canada, Newfoundland hoặc sinh ở Mỹ có cha hoặc mẹ là người Canada), tức khoảng 1/6. Với một người dân hiện nay có từ hai đến bốn nhánh gia đình lùi về năm 1930, xác suất ít nhất một nhánh là người Canada vào khoảng 32% đến 53%. Áp tỷ lệ này cho 1,9 triệu cư dân sinh ở Massachusetts, da trắng, không gốc Hispanic, ra con số 600.000 đến 1 triệu. Nếu chỉ 60% nhóm này có gốc gác địa phương từ năm 1930, con số giảm còn khoảng 360.000 đến 610.000. Số liệu này cũng không thể so trực tiếp với khoảng 119.000 người tự khai có gốc Canada hoặc Pháp-Canada với Cục Điều tra Dân số Mỹ, vì một bên đếm nhánh gia đình, một bên đếm điều người dân tự khai.
Điều cần nhớ: con số trên chỉ cho biết bao nhiêu người có thể có tổ tiên Canada đủ điều kiện, không phải số người chắc chắn có quốc tịch. Mỗi hồ sơ phải có giấy tờ cho từng thế hệ và IRCC là bên ra quyết định cuối cùng. Ai nghĩ mình thuộc diện này nên bắt đầu gom giấy tờ sớm, vì thời gian chờ bản sao có chứng thực có thể kéo dài nhiều tháng.
