Dọc theo sông St. Croix ở bang Maine (Mỹ) là thành phố biên giới Calais, chỉ cách St. Stephen, New Brunswick (Canada) khoảng sáu phút lái xe. Dù bị ngăn cách bởi đường biên quốc tế, hai cộng đồng này từ lâu vẫn chia sẻ nhiều mặt của đời sống thường nhật, trong đó có việc tiếp cận dịch vụ y tế. Đáng chú ý, vào thập niên 1940, khoảng một phần ba số trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Chipman Memorial (St. Stephen) được cho là có mẹ là người Mỹ.
Nhờ những thay đổi trong luật quốc tịch Canada có hiệu lực từ ngày 15/12/2025, một số hậu duệ của những đứa trẻ này nay có thể đã là công dân Canada – thậm chí đủ điều kiện xin hộ chiếu Canada dù chưa từng sống ở Canada.
Vì sao người Mỹ ở thị trấn biên giới lại sinh ra tại bệnh viện Canada?
Nếu tổ tiên của bạn từng sống ở một thị trấn Mỹ gần biên giới Canada, rất có thể họ thực sự được sinh ra tại Canada – dù cả đời sống ở Mỹ. Trong nhiều thập kỷ, một số gia đình đã vượt biên giới Canada – Mỹ để sinh con hoặc khám chữa bệnh, nhằm tiếp cận bệnh viện gần nhất hoặc được trang bị tốt hơn. Ở một số cộng đồng biên giới, việc này diễn ra khá phổ biến, như trường hợp thành phố Calais.
Theo một bài báo năm 1946 trên tạp chí The Saturday Evening Post, Bệnh viện Chipman Memorial có một khu sản khoa riêng mà bệnh viện ở Calais không có. Vì vậy, các bà mẹ Mỹ thường xuyên qua biên giới để sinh con tại Canada. Bài báo kể lại cảnh một phụ nữ mang thai đi qua cầu Ferry Point, trong khi nhân viên nhập cư Canada đã biết bà đang trên đường đến Bệnh viện Chipman Memorial.
Một bài báo năm 1988 trên Los Angeles Times cũng ghi nhận mối quan hệ gần gũi giữa hai thành phố. Ông Dan Hollingdale, quản lý đài phát thanh ở Calais, được phỏng vấn trong bài, có hai quốc tịch vì sinh ra tại Bệnh viện Hạt Charlotte ở St. Stephen, New Brunswick. Trường hợp của Hollingdale cho thấy một người có thể lớn lên, sống và làm việc ở Mỹ nhưng vẫn có quốc tịch Canada nhờ nơi sinh. Đây không phải là chuyện cá biệt.
Hiện tượng ’em bé biên giới’ khắp biên giới Mỹ – Canada
Ở phía bên kia lục địa, một số cư dân Point Roberts, Washington, cũng từng dựa vào bệnh viện Canada. Point Roberts là cộng đồng đặc biệt của Mỹ khi chỉ nối liền với British Columbia (Canada) qua đường bộ, muốn đến phần còn lại của Washington phải đi qua Canada và vượt biên hai lần. Sự cách biệt địa lý này từng ảnh hưởng đến việc chăm sóc y tế. Nghiên cứu của Đại học Victoria ghi nhận nhiều trẻ em Mỹ ở Point Roberts thường được sinh ra tại bệnh viện ở Vancouver. Một bài báo năm 1996 trên Washington Post cũng cho biết cư dân nơi đây thường xuyên sang British Columbia để sử dụng các dịch vụ thiết yếu, trong đó có y tế.
Nhiều thị trấn khác dọc biên giới Mỹ – Canada cũng có ranh giới mờ nhòe. Điển hình là vùng Bắc Vermont, nơi đường biên giới cắt ngang một thị trấn nhỏ. Phía Mỹ gọi là Derby Line, phía Canada là Stanstead, Quebec. Hai đứa trẻ sinh ra cách nhau vài phút đi bộ có thể có quốc tịch khác nhau, tùy thuộc vào việc chúng chào đời ở bên nào của biên giới. Những hoàn cảnh tương tự có thể từng tồn tại ở các thành phố gắn bó khác như Sault Ste. Marie (nằm ở cả Michigan và Ontario) hay Detroit, Michigan và Windsor, Ontario.
Dưới đây là danh sách một số cặp thị trấn ‘sinh đôi’ dọc biên giới Canada – Mỹ, cho thấy mức độ gần gũi về địa lý giữa hai quốc gia.
| Thị trấn Mỹ | Bang Mỹ | Thị trấn Canada | Tỉnh Canada |
|---|---|---|---|
| Point Roberts | Washington | Tsawwassen (Delta) | British Columbia |
| Blaine | Washington | Surrey / White Rock | British Columbia |
| Sumas | Washington | Abbotsford | British Columbia |
| Oroville | Washington | Osoyoos | British Columbia |
| Sweet Grass | Montana | Coutts | Alberta |
| Portal | North Dakota | North Portal | Saskatchewan |
| Westhope | North Dakota | Lyleton | Manitoba |
| Pembina | North Dakota | Emerson | Manitoba |
| International Falls | Minnesota | Fort Frances | Ontario |
| Baudette | Minnesota | Rainy River | Ontario |
| Sault Ste. Marie | Michigan | Sault Ste. Marie | Ontario |
| Port Huron | Michigan | Sarnia | Ontario |
| Detroit | Michigan | Windsor | Ontario |
| Buffalo / Niagara Falls | New York | Fort Erie / Niagara Falls | Ontario |
| Ogdensburg | New York | Prescott | Ontario |
| Massena | New York | Cornwall | Ontario |
| Rouses Point | New York | Lacolle | Quebec |
| Derby Line | Vermont | Stanstead | Quebec |
| Estcourt Station | Maine | Pohénégamook | Quebec |
| Fort Kent | Maine | Clair | New Brunswick |
| Madawaska | Maine | Edmundston | New Brunswick |
| Van Buren | Maine | Saint-Léonard | New Brunswick |
| Houlton | Maine | Woodstock | New Brunswick |
| Calais | Maine | St. Stephen | New Brunswick |
| Lubec | Maine | Campobello Island | New Brunswick |
Theo luật quốc tịch Canada, hầu hết những người sinh ra trên lãnh thổ Canada đều là công dân Canada, bất kể quốc tịch của cha mẹ. Điều này có nghĩa một người Mỹ có cha mẹ vượt biên sang Canada sinh con có thể đã có quốc tịch Canada nhờ nơi sinh, dù sau đó trở về Mỹ ngay. Có một số ngoại lệ hạn chế, chẳng hạn con của một số nhà ngoại giao nước ngoài.
Với những người Mỹ phát hiện cha, ông bà hoặc tổ tiên xa hơn sinh ra ở Canada, mối liên hệ này càng trở nên đáng chú ý sau thay đổi gần đây của luật quốc tịch Canada. Ngày 15/12/2025, Dự luật C-3 có hiệu lực, bãi bỏ giới hạn ‘thế hệ đầu tiên’ đối với quốc tịch theo huyết thống trong một số trường hợp. Trước đây, công dân Canada sinh ở nước ngoài thường không thể tự động truyền quốc tịch cho thế hệ tiếp theo cũng sinh ở nước ngoài. Luật mới gỡ bỏ hạn chế đó với những người sinh trước ngày 15/12/2025.
Kết quả là những người Mỹ sinh trước ngày này, nếu chứng minh được dòng dõi từ một tổ tiên Canada đủ điều kiện, có thể đã là công dân Canada, kể cả khi gia đình họ sống ở Mỹ qua nhiều thế hệ. Điều này bao gồm cha mẹ, ông bà, cụ và tổ tiên xa hơn.
Nếu tổ tiên của bạn từng sống ở một thị trấn biên giới – dù là Detroit, Sault Ste. Marie hay Calais – có thể đáng để tìm hiểu sâu hơn. Bước đầu tiên là xác định nơi sinh thực sự của tổ tiên. Một người cả đời sống ở Maine hay Washington vẫn có thể có nơi sinh ghi là Canada trên giấy khai sinh chính thức. Vì vậy, nên xem xét kỹ các giấy tờ gia đình. Nếu phát hiện tổ tiên sinh ra ở Canada, bước tiếp theo là thiết lập mối quan hệ gia đình giữa bạn và người đó, thông qua giấy khai sinh, hồ sơ quốc tịch lịch sử và trong một số trường hợp là giấy tờ thay thế nếu không có giấy khai sinh chính thức.
Với những người Mỹ có gốc gác ở các cộng đồng biên giới, một tấm giấy khai sinh cũ có thể mở ra quốc tịch thứ hai. Nếu không chắc tổ tiên của mình có đủ điều kiện hay không, một chuyên gia nhập cư được cấp phép có thể đưa ra hướng dẫn phù hợp.
