Đối với người lao động tạm thời tại Canada, việc biết rõ ngày giấy phép lao động hết hạn và có kế hoạch cho thời điểm đó là điều quan trọng. Trong vài năm gần đây, Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) ngày càng chú trọng chuyển đổi người cư trú tạm thời sang thường trú nhân, nhưng không phải mọi lao động tạm thời đều có lộ trình rõ ràng để trở thành thường trú nhân. Một số người đủ điều kiện tham gia các chương trình thường trú nhân, trong khi những người khác có thể có ít lựa chọn để gia hạn tình trạng hoặc tiếp tục làm việc tại Canada. Nếu không tìm được lựa chọn để giữ tình trạng hợp lệ, người lao động sẽ phải ngừng làm việc và có thể phải rời khỏi Canada.
Do đó, người lao động tạm thời nên bắt đầu tìm hiểu các lựa chọn ở lại Canada ngay khi vừa đến, và mốc 12 tháng trước khi giấy phép hết hạn là thời điểm nên nghiêm túc lên kế hoạch. Lời khuyên cho người còn 12 tháng sẽ khác với người còn 6 tháng hoặc chỉ còn 1 tháng. Bài viết này chỉ mang tính tham khảo chung; mỗi trường hợp hết hạn giấy phép lao động đều khác nhau và các lựa chọn phụ thuộc vào tình trạng nhập cư hiện tại, nghề nghiệp, kinh nghiệm làm việc, nhà tuyển dụng, tỉnh bang cư trú, khả năng ngôn ngữ, điều kiện thường trú nhân và loại giấy phép lao động đang giữ.
Khi còn khoảng 12 tháng: Bắt đầu tìm hiểu về thường trú nhân
Với người còn khoảng một năm trước khi giấy phép hết hạn, điều đầu tiên cần xem xét là liệu có lộ trình thường trú nhân khả thi hay không, chẳng hạn như Express Entry, Chương trình Đề cử tỉnh bang, chương trình nhập cư vùng hoặc các chương trình khác. Câu hỏi quan trọng không chỉ là hôm nay bạn có đủ điều kiện thường trú nhân hay không, mà còn là liệu bạn có thể làm gì trong năm tới để cải thiện vị thế của mình, để khi giấy phép hết hạn, bạn có thể đã nộp hồ sơ thường trú nhân. Nếu nộp hồ sơ thường trú nhân trước khi giấy phép hết hạn, bạn có thể có thêm lựa chọn giấy phép lao động, chẳng hạn như Giấy phép lao động mở cầu nối (Bridging Open Work Permit).
Một số câu hỏi cần tự đặt ra: Thêm vài tháng kinh nghiệm làm việc tại Canada có giúp bạn đủ điều kiện cho chương trình nào hoặc tăng điểm xếp hạng không? Cải thiện tiếng Anh hoặc tiếng Pháp có giúp ích không? Nghề nghiệp của bạn có nằm trong danh sách ngành được tỉnh bang nhắm đến không? Sự hỗ trợ của nhà tuyển dụng có mở ra lộ trình khác không? Bạn có gần đạt yêu cầu của chương trình nào mà hiện chưa đủ điều kiện không?
Việc lên kế hoạch sớm rất quan trọng vì chuẩn bị hồ sơ thường trú nhân có thể mất nhiều thời gian. Ở mốc 12 tháng, bạn vẫn còn thời gian để xác định những thiếu sót trong hồ sơ, khắc phục và tạo vị thế tốt hơn trước khi giấy phép hết hạn. Chờ đến những tháng cuối có thể khiến bạn phát hiện ra một lựa chọn khả thi nhưng không còn đủ thời gian để theo đuổi.
Khi còn khoảng 6 tháng: Các lựa chọn gia hạn giấy phép cần được định hình
Nếu thường trú nhân khó có thể giải quyết vấn đề trước khi giấy phép hiện tại hết hạn, bước tiếp theo là đánh giá xem có cách nào khác để tiếp tục được phép làm việc tại Canada hay không. Với nhiều lao động tạm thời, sự hỗ trợ của nhà tuyển dụng trở nên đặc biệt quan trọng ở giai đoạn này.
Tùy vào vị trí và nhà tuyển dụng, một khả năng là giấy phép lao động gắn với nhà tuyển dụng cụ thể, được hỗ trợ bởi Đánh giá tác động thị trường lao động (LMIA). LMIA không phải lúc nào cũng có sẵn và nhà tuyển dụng phải tự nộp đơn, có thể mất nhiều tháng, vì vậy không nên đợi đến vài tuần cuối trước khi giấy phép hết hạn mới đề cập vấn đề này.
Cũng có thể có các lựa chọn miễn LMIA, tuy hạn chế hơn nhưng rất hữu ích cho những người đủ điều kiện. Một ví dụ là Chương trình Di chuyển Pháp ngữ (Francophone Mobility), cho phép nhà tuyển dụng đủ điều kiện bên ngoài Quebec tuyển lao động nước ngoài nói tiếng Pháp mà không cần LMIA, với điều kiện người lao động và công việc đáp ứng yêu cầu. Ngưỡng ngôn ngữ tương đối thấp, chỉ cần trình độ CLB 5 về Nói và Nghe. Việc tìm hiểu các lựa chọn giấy phép lao động trước mốc 6 tháng có thể giúp bạn có thời gian đạt trình độ này.
Đến mốc 6 tháng, bạn nên hiểu rõ các lựa chọn của mình. Nếu thường trú nhân là Kế hoạch A, thì Kế hoạch B là gì? Và nếu kế hoạch đó không thành công, có Kế hoạch C không?
Trao đổi với nhà tuyển dụng sớm
Một sai lầm thường gặp là người lao động cho rằng chỉ cần nhà tuyển dụng muốn giữ họ thì sẽ có cách để họ ở lại làm việc. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng vậy. Nhà tuyển dụng có thể rất hài lòng với nhân viên nhưng vẫn không thể hoặc không sẵn lòng hỗ trợ quy trình nhập cư, hoặc đơn giản là không quen thuộc với các thủ tục nhập cư. Tùy vào lộ trình, có thể có chi phí, giấy tờ, yêu cầu tuyển dụng và nghĩa vụ tuân thủ. Vì vậy, nên trao đổi sớm với nhà tuyển dụng. Đến mốc 6 tháng, với các yêu cầu tuyển dụng và thời gian xử lý hiện tại, lý tưởng nhất là quy trình LMIA đã được tiến hành và hồ sơ gần sẵn sàng để nộp. Chờ đến lúc đó mới đề cập với nhà tuyển dụng có thể khiến bạn không còn nhiều thời gian cho các trì hoãn hoặc vấn đề bất ngờ.
Khi chỉ còn khoảng 1 tháng: Bảo vệ tình trạng cư trú
Khi chỉ còn vài tuần trước khi giấy phép lao động hết hạn, cuộc trao đổi thay đổi đáng kể. Vẫn nên xem xét liệu có cách hợp pháp nào để gia hạn quyền làm việc hay không, nhưng nếu không có lựa chọn giấy phép lao động khả thi trước khi hết hạn, ưu tiên hàng đầu là bảo vệ tình trạng nhập cư tại Canada. Một khả năng là nộp đơn xin chuyển sang tình trạng khách thăm viếng trước khi tình trạng hiện tại hết hạn. Điều này có thể cho phép bạn ở lại Canada sau khi giấy phép lao động hết hạn, nhưng không cho phép tiếp tục làm việc sau ngày hết hạn.
Càng ít thời gian, bạn càng có ít lựa chọn. Đó là lý do người lao động tạm thời nên lên kế hoạch sớm. Ở mốc 12 tháng, bạn vẫn có thể cải thiện hồ sơ thường trú nhân, tích lũy thêm kinh nghiệm làm việc hoặc tìm hiểu chương trình nhập cư khác. Ở mốc 6 tháng, bạn vẫn có thể trao đổi với nhà tuyển dụng và tìm hiểu các lựa chọn giấy phép lao động có LMIA hoặc miễn LMIA. Ở mốc 1 tháng, trọng tâm có thể chuyển sang bảo toàn tình trạng và tránh làm việc trái phép. Ngay cả kế hoạch nhập cư tốt nhất cũng có thể thất bại, vì các chương trình thay đổi, các vòng mời khó dự đoán và hoàn cảnh cá nhân có thể thay đổi. Nhưng nếu không lên kế hoạch gì, bạn sẽ có rất ít lựa chọn khi giấy phép lao động hết hạn.
