Ngày 13/6 vừa qua, Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) đã gửi email đến nhiều người đã được cấp giấy chứng nhận quốc tịch Canada, thông báo rằng quyền công dân của họ đang bị “xem xét lại”. Những người này không chỉ có giấy chứng nhận mà một số còn đã có hộ chiếu và mã số bảo hiểm xã hội (SIN), chuẩn bị chuyển đến Canada.

Lá thư viện dẫn mục 26(1) của Quy định về Quốc tịch, cho phép Cơ quan Đăng ký Quốc tịch yêu cầu một người giao nộp giấy chứng nhận nếu có lý do tin rằng người đó không đủ điều kiện. Đây không phải là tước quốc tịch, nhưng có thể dẫn đến việc đó nếu kết quả rà soát cho thấy hồ sơ không hợp lệ. Người nhận thư có thể gửi thêm bằng chứng để bảo vệ hồ sơ của mình; nếu được xác nhận đủ điều kiện, giấy chứng nhận sẽ được trả lại.

Vì sao các hồ sơ này bị đánh dấu?

Theo IRCC, có hai lý do chính khiến các hồ sơ nhập tịch theo diện huyết thống (citizenship by descent) bị đưa vào diện rà soát:

• Tài liệu nộp không phải từ cơ quan có thẩm quyền gốc (source authority) như cơ quan hộ tịch, văn phòng thống kê sinh tử, hoặc lưu trữ tỉnh bang.
• Khi không thể lấy được tài liệu gốc, người nộp đơn không kèm theo giải thích bằng văn bản và bằng chứng đã cố gắng tìm kiếm.

Những người nhận thư thường rơi vào các nhóm sau: sử dụng bản in từ Ancestry hoặc FamilySearch làm bằng chứng chính; có hồ sơ chứng thực nhưng từ lưu trữ chứ không phải văn phòng thống kê sinh tử; hoặc có khoảng trống thực sự (ví dụ không có giấy khai sinh cho tổ tiên sinh năm 1850) nhưng không giải thích chính thức với IRCC.

Phải làm gì nếu đã nhận thư?

Người nhận thư thường được chỉ rõ yếu tố khiến viên chức di trú nghi ngờ, và họ vẫn có thể nộp thêm bằng chứng. Cách khắc phục là bổ sung tài liệu từ đúng cơ quan có thẩm quyền và giải thích rõ ràng mọi khoảng trống. Nếu giấy chứng nhận đã được in, thư yêu cầu gửi lại bản giấy trong thời gian xem xét; nếu là bản điện tử, có thể không cần gửi. Thời gian xử lý thường kéo dài nhiều tháng, vì vậy hãy giữ bản sao mọi tài liệu đã nộp.

Nhiều người tìm đến luật sư di trú chuyên về khuôn khổ Bill C-3 để được hỗ trợ xây dựng hồ sơ hoặc phản hồi thư yêu cầu. Vấn đề cốt lõi là bằng chứng: những người nhận thư không bị nói rằng họ không phải công dân Canada, mà chỉ được yêu cầu chứng minh chặt chẽ hơn.

Cách tránh rủi ro khi nộp đơn xin quốc tịch theo huyết thống

Để hồ sơ vững chắc, cần lấy tài liệu trực tiếp từ cơ quan có thẩm quyền gốc: văn phòng thống kê sinh tử tỉnh bang, cơ quan hộ tịch, hoặc lưu trữ tỉnh bang được công nhận. Bản scan từ các trang web phả hệ không được chấp nhận, dù hình ảnh giống hệt. Mỗi người trong dòng huyết thống cần ít nhất một tài liệu có thẩm quyền chứng minh mối liên kết với thế hệ tiếp theo; giấy khai sinh là mạnh nhất, và giấy kết hôn giúp giải thích sự thay đổi họ.

Bản sao chứng thực (certified copy) do cơ quan ban hành đóng dấu là yêu cầu bắt buộc. Dù mất thời gian hơn tải bản scan, nhưng đó là yếu tố quyết định hồ sơ có được chấp nhận hay không. Nếu tài liệu không tồn tại, hãy xin “thư không có hồ sơ” (letter of no record) từ cơ quan lưu trữ, kèm bằng chứng thay thế và giải thích ngắn gọn. IRCC cũng có quy trình cấp “thư không có hồ sơ” riêng. Kết hợp các yếu tố này sẽ giúp hồ sơ của bạn đáp ứng yêu cầu của viên chức di trú.