Khi giấy phép học tập, làm việc hoặc tình trạng lưu trú tại Canada sắp hết hạn, nhiều người thường tìm mọi cách để kéo dài thời gian ở lại. Tuy nhiên, theo hướng dẫn chính thức của Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC), không phải phương án nào cũng cho phép tiếp tục đi làm hoặc đi học như cũ. Ba khái niệm thường bị nhắc lẫn với nhau là maintained status, restoration of status và Temporary Resident Permit (TRP).
Maintained status: chỉ có khi nộp hồ sơ trước ngày hết hạn
Nếu người đang ở Canada nộp đơn xin gia hạn hoặc thay đổi điều kiện giấy phép trước ngày hết hạn, họ thường được ở lại hợp pháp trong khi chờ IRCC xử lý. Đây là maintained status, trước đây thường được gọi là implied status.
Tuy nhiên, maintained status không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc được tiếp tục làm việc hoặc học tập như cũ. Theo hướng dẫn của IRCC, nếu một người đang có work permit nộp đơn xin một work permit khác trước ngày hết hạn, họ có thể tiếp tục làm việc theo điều kiện của giấy phép cũ khi vẫn ở trong Canada. Nhưng nếu họ nộp đơn chuyển sang diện khác, chẳng hạn từ work permit sang study permit hoặc visitor record, thì khi work permit cũ hết hạn, họ phải ngừng làm việc cho đến khi có giấy phép mới.
Người học cũng cần lưu ý nguyên tắc tương tự: maintained status không phải là giấy phép mới, mà chỉ là cơ chế cho phép ở lại trong khi chờ xét. Ngoài ra, việc rời Canada trong thời gian này có thể làm thay đổi khả năng quay lại và quyền tiếp tục làm việc hoặc học tập, nên cần kiểm tra kỹ hướng dẫn áp dụng cho từng loại hồ sơ trước khi xuất cảnh.
Restoration of status: quá hạn dưới 90 ngày vẫn có thể xin lại, nhưng bị hạn chế
Nếu giấy phép đã hết hạn và người đó không nộp hồ sơ đúng lúc, họ có thể mất tình trạng hợp pháp. Trong một số trường hợp, IRCC cho phép nộp đơn xin khôi phục tình trạng trong vòng 90 ngày kể từ ngày mất status, miễn là người nộp đơn vẫn đáp ứng điều kiện ban đầu và giải thích được lý do không tuân thủ đúng hạn.
Điểm quan trọng là trong thời gian chờ restoration, người nộp đơn thường không được làm việc hoặc học tập cho đến khi status được khôi phục và giấy phép mới được cấp. Vì vậy, restoration không phải là phần nối dài của maintained status, mà là một giai đoạn rủi ro hơn nhiều.
TRP không phải “lối thoát mặc định” cho người quá hạn
Temporary Resident Permit (TRP) là một cơ chế khác hoàn toàn với visitor visa hay giấy phép học tập, làm việc thông thường. Theo IRCC, TRP có thể được xem xét cho người không đáp ứng yêu cầu của luật di trú hoặc đang inadmissible, nếu họ có lý do thuyết phục để được vào hoặc ở lại Canada tạm thời.
Điều này có nghĩa TRP không nên được mô tả như một “chiêu cuối” dành riêng cho mọi trường hợp quá hạn hơn 90 ngày. Việc quá hạn lưu trú có thể là một trong những tình huống khiến đương đơn không còn đáp ứng yêu cầu thông thường, nhưng TRP là diện xét rất hẹp, hoàn toàn theo quyền quyết định của viên chức và không có gì bảo đảm sẽ được cấp.
Một điểm cần lưu ý thêm là người nộp đơn TRP không được hưởng maintained status trong thời gian chờ xét. Nói cách khác, chỉ nộp TRP không giúp duy trì tình trạng tạm trú hợp pháp như cách nhiều người vẫn tưởng.
Điều này có ý nghĩa gì với người đang ở Canada?
Thông điệp thực tế nhất là nên xử lý hồ sơ sớm, trước ngày hết hạn in trên giấy phép hoặc trước mốc “must leave Canada by” nếu giấy phép có ghi riêng. Maintained status có thể giúp đương đơn có thêm thời gian hợp pháp để chờ kết quả, nhưng quyền làm việc hoặc học tập trong thời gian đó còn tùy thuộc vào loại đơn mới đã nộp.
Ngược lại, nếu để rơi sang giai đoạn restoration hoặc phải cân nhắc TRP, mức độ rủi ro sẽ tăng đáng kể. Đây không phải là các công cụ để “lách luật”, mà là những cơ chế có điều kiện chặt chẽ và hậu quả rõ ràng nếu dùng sai.
Kết luận
Maintained status, restoration of status và TRP đều là những khái niệm có thật trong hệ thống di trú Canada, nhưng chúng phục vụ các tình huống rất khác nhau. Việc nộp hồ sơ sớm trước ngày hết hạn vẫn là cách an toàn nhất. Nếu hồ sơ đã quá hạn hoặc có yếu tố không tuân thủ điều kiện giấy phép, người nộp đơn nên kiểm tra trực tiếp hướng dẫn của IRCC hoặc tìm tư vấn từ chuyên gia di trú được cấp phép trước khi hành động.
Nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin, không phải tư vấn pháp lý hoặc tư vấn di trú cá nhân hóa.
